گفت‌وگو با خالقان «یوز»: از استعاره یوزپلنگ ایرانی تا تهدید «قاتل» صنعت انیمیشن

دیدگاه کارگردان: «یوز» استعاره‌ای از مردم ایران

رضا ارژنگی، نویسنده و کارگردان «یوز»، دلیل انتخاب یوزپلنگ ایرانی را به عنوان کاراکتر اصلی فیلم، نمادین بودن این حیوان کمیاب، دوست‌داشتنی و در خطر انقراض می‌داند. او معتقد است یوز استعاره‌ای از جامعه ایران است؛ جامعه‌ای بااستعداد، صمیمی و بی‌نظیر که گاهی از جایگاه شایسته خود دور افتاده است.

یوز برای من استعاره‌ای از مردم ایران است؛ مردمی گرم، عاطفی و نادر که گاهی قابلیت‌هایشان کمتر دیده می‌شود.

ارژنگی در خصوص طراحی بصری فیلم توضیح داد که محیط‌ها از طبیعت واقعی محل زندگی یوز ایرانی، از جمله کویر شهداد کرمان تا آبشار کشیت، الهام گرفته شده‌اند. او تأکید کرد که تلاش تیم طراحی بر حفظ هویت ایرانی در ویژگی‌های چهره و جزئیات بصری کاراکترها بوده، اما زبان طراحی باید «یونیورسال» و نزدیک به استانداردهای استودیوهایی چون پیکسار و دیزنی باشد تا ارتباط با مخاطب جهانی نیز برقرار شود.

به باور کارگردان، در حالی که انیمیشن دو بعدی همچنان در جشنواره‌ها جذابیت دارد، اما برای رقابت در بازار سینما، استفاده از تکنیک سه‌بعدی حرفه‌ای و باکیفیت یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

چالش‌های تولید: مخاطب، محتوا و سرمایه

بزرگ‌ترین چالش پروژه از نگاه ارژنگی، تعیین مخاطب اصلی بود. او توضیح داد: «وقتی مخاطب کودک است، خط قرمزها بیشتر و دایره لغات محدودتر می‌شود. در عین حال باید اثری ساخت که سرگرم‌کننده و طنز باشد.»

• ۹۰ درصد مخاطبان فیلم را کودکان و خانواده‌ها تشکیل می‌دادند.
• ۹۹ درصد نظرسنجی‌ها پس از اکران، واکنش مثبت مخاطبان را نشان می‌داد.

او با اشاره به وجود استعدادهای بزرگ انیمیشن در ایران، نبود سرمایه‌گذاری خصوصی و مشکلات ناشی از تحریم‌ها را عامل اصلی افزایش فاصله کیفیت تولیدات داخلی با استانداردهای جهانی دانست. با این وجود، ارژنگی «یوز» را حاصل اراده جمعی و باور به توان هنرمندان داخلی می‌خواند.

نگرانی تهیه‌کننده: تهدید پخش بدون حق‌رایت

احسان کاوه، تهیه‌کننده این پروژه، ریشه اصلی شکل‌گیری ایده «یوز» را «هویت» و «بازگشت به اصالت» عنوان کرد و شخصیت یوز را نماد موجودی دانست که در جست‌وجوی هویت خویش است. این مفهوم به دلیل ارتباط عمیق با دغدغه‌های خانواده ایرانی، برای آن‌ها قابل درک است.

او به دشواری حفظ تعادل در روایت انیمیشن اشاره کرد و گفت: «انیمیشن باید هم برای کودک قابل‌فهم باشد و هم برای بزرگسال جذابیت داشته باشد. این تعادل بسیار دشوار است.» کاوه با یادآوری قدمت ۱۰۰ ساله انیمیشن در جهان و عمر کوتاه (۱۰ تا ۲۰ ساله) سینمای اقتصادی انیمیشن در ایران، مسیر کنونی روایت‌ها را در حال آزمون و خطا دانست.

موانع زیرساختی و فنی

به اعتقاد کاوه، بزرگ‌ترین مانع تولید در ایران نه کمبود نرم‌افزار و سخت‌افزار، بلکه کمبود فیلمنامه‌های حرفه‌ای و محدود بودن عوامل تخصصی است. او با اشاره به این‌که تنها کمتر از ۱۰ کشور در دنیا توانایی تولید مستقل انیمیشن سینمایی را دارند، تلاش انجام شده در ایران را بسیار ارزشمند توصیف کرد.

توضیح درباره شباهت‌های ظاهری و کیفیت موسیقی

در پاسخ به شباهت صدای کاراکتر چاق یوز به «پاندای کونگ‌فوکار»، تهیه‌کننده تأکید کرد که طراحی شخصیت اصلی هیچ شباهتی به نمونه‌های خارجی ندارد و تنها به دلیل محدودیت‌های صداپیشگی در ایران، صدای انتخاب‌شده در ذهن مخاطب یادآور آن شخصیت بوده است. او همچنین موسیقی فیلم را «فاخر» خواند که با آهنگسازی افشین عزیزی و اجرای ارکستر فیلارمونیک پراگ، ترکیبی موفق از عناصر بومی و جهانی را به نمایش گذاشته است.

بحران اقتصادی صنعت انیمیشن

کاوه معتقد است که انیمیشن در ایران قابلیت سوددهی دارد، اما مدل اقتصادی آن نباید صرفاً به فروش گیشه محدود شود؛ ارزش اصلی در خلق «IP» (مالکیت فکری) و محصولات جانبی است. با این حال، او نسبت به یک بحران جدی هشدار داد:

بزرگ‌ترین تهدید انیمیشن ایران، پخش رایگان انیمیشن‌های چند میلیون دلاری خارجی در پلتفرم‌های داخلی است. این روند قاتل صنعت انیمیشن کشور است و ما نمی‌توانیم با مجانی رقابت کنیم. اگر این وضعیت ادامه یابد، صنعت انیمیشن ایران نابود خواهد شد.

وی برای برون‌رفت از این بحران، پیشنهاد تأسیس صندوق حمایتی از محل درآمدهای پلتفرم‌های VOD را مطرح کرد تا هزینه آثار خارجی صرف تولیدات بومی شود.

جزئیات فنی: تولید با یک‌هزارم بودجه جهانی

سیدامین جعفری، سوپروایزر و انیماتور پروژه، با اشاره به سابقه طولانی کرمان در انیمیشن و حضور بسیاری از اعضای تیم «یوز» از این شهر، جزئیات فنی و زمان‌بندی پروژه را تشریح کرد. ایده اولیه در سال ۱۳۹۶ شکل گرفت، در سال ۱۳۹۹ وارد تولید رسمی شد و انیمیت در سال ۱۴۰۲ آغاز شد.

به دلیل تورم، پروژه با توقف‌های متعددی مواجه شد، اما نهایتاً ۲۸ تا ۳۰ نفر از عوامل طی ۱۸ ماه بخش‌های سه‌بعدی را به اجرا درآوردند.

مقایسه بودجه و سختی‌های فنی

جعفری با مقایسه بودجه‌ها گفت: «ما «یوز» را با یک‌هزارم بودجه‌های خارجی ساختیم.» او چالش‌های فنی دشواری را در طراحی کاراکتر «یوز چاق» ذکر کرد که باید نرم و باورپذیر می‌بود و همزمان روی دو پا راه می‌رفت، در حالی که آناتومی حیوان نیز حفظ می‌شد.

فرایند تولید شامل استفاده از نرم‌افزار مایا و پلاگین‌های تخصصی و بررسی رفرنس‌های حرکتی انسانی و حیوانی بوده است. جعفری در عین حال، نبود بازیگر برای ثبت رفرنس‌های حرکتی را یکی از ضعف‌های رایج در تولیدات ایرانی دانست که نیاز به تقویت زیرساخت‌های حرفه‌ای را ضروری می‌سازد.

استانداردهای جهانی، هدف اصلی رقابت

به باور سوپروایزر پروژه، رقابت میان استودیوهای داخلی بی‌معناست و رقابت اصلی باید با استانداردهای جهانی تعریف شود. او نقاط قوت «یوز» را در یکدستی بصری، نورپردازی و رنگ‌بندی آن دانست و ابراز امیدواری کرد که تولیدات ایرانی به صورت مداوم حرفه‌ای‌تر شوند.