افزایش امید به زندگی به ۷۵ سال؛ نظام ارجاع، ضامن پایداری نظام سلامت

جهش تاریخی در امید به زندگی: از زیر ۵۰ سال تا ۷۵ سال

رئیس دانشگاه علوم پزشکی لرستان با تشریح دستاوردهای چهار دهه اخیر در نظام سلامت ایران، از افزایش چشمگیر امید به زندگی در کشور خبر داد. امروز امید به زندگی در ایران حدود ۷۵ سال است که این رقم از الگوی جهانی تبعیت می‌کند. این آمار در مقایسه با سال ۱۳۵۶، یعنی پیش از انقلاب، که امید به زندگی کمتر از ۵۰ سال بود، یک جهش تاریخی و قابل توجه محسوب می‌شود.

ریشه موفقیت: نظام شبکه بهداشتی و مراقبت‌های اولیه

این جهش چشمگیر در سلامت جامعه، عمدتاً حاصل شکل‌گیری و توسعه نظام شبکه بهداشتی در کشور است. نظامی که با نقش‌آفرینی بهورزان، ایجاد خانه‌های بهداشت، توسعه مراقبت‌های اولیه و برنامه‌ریزی علمی، شالوده‌ای محکم برای سلامت نسل‌های بعد ایجاد کرد.

البته خدمات پیشرفته درمانی و تلاش پزشکان متخصص ایرانی نیز در این مسیر انکارناپذیر است. در بسیاری از حوزه‌ها مانند جراحی، قلب و عروق و مدیریت سکته‌های قلبی (از طریق برنامه ۲۴۷)، خدماتی در سطح کشورهای توسعه‌یافته ارائه می‌شود. با این حال، بخش مهمی از دستاوردهای کنونی ریشه در همان ساختار بهداشتی و پایه‌ای دارد.

نظام ارجاع: راهکار پایداری مالی و کیفی نظام سلامت

نظام ارجاع یک سلسله‌فرایند طراحی‌شده برای ارائه خدمات سلامت به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و بر اساس نیاز واقعی فرد است. هدف اصلی این طرح، ساماندهی مراجعات و تخصیص بهینه منابع است.

نحوه عملکرد نظام ارجاع در سه سطح

در این مدل، نقطه ورود به سیستم، پزشک خانواده یا پزشک سطح اول است. مراحل ارجاع به شرح زیر است:

• سطح اول: فرد ابتدا به پزشک خانواده مراجعه می‌کند. پس از معاینه و انجام آزمایش‌های لازم، در صورت نیاز به درمان سطح اول، خدمات در همان محل ارائه می‌شود.
• سطح دوم: اگر فرد نیازمند خدمات تخصصی باشد، ارجاع او به‌صورت خودکار و از طریق سامانه به سطح دوم (پزشکان متخصص در مراکز دولتی یا خصوصی) انجام و نوبت برای او ثبت خواهد شد.
• سطح سوم: در صورت نیاز به خدمات فوق‌تخصصی، ارجاع به سطح سه صورت می‌گیرد.

در کشورهای توسعه‌یافته، دریافت خدمت بدون ارجاع پزشک خانواده یا پزشک عمومی تقریباً امکان‌پذیر نیست. اگر فرد بخواهد خارج از این چرخه مراجعه کند، باید هزینه تمام‌شده واقعی خدمت را پرداخت کند.

ما نیز باید به همین سمت حرکت کنیم؛ چراکه بخشی از مشکلات مالی بیمارستان‌های دولتی ناشی از عدم محاسبه قیمت تمام‌شده خدمات و مراجعه‌های بی‌ضابطه است.

مزایای کلیدی اجرای طرح

اجرای کامل و صحیح نظام ارجاع، مزایای متعددی هم برای مردم و هم برای نظام سلامت به همراه دارد:

• کاهش پرداخت از جیب مردم: اگر فرد از مسیر ارجاع وارد سیستم شود، به‌ویژه در حوزه بستری، عمده هزینه‌ها توسط بیمه‌ها و نظام سلامت پوشش داده خواهد شد.
• پایداری مالی بیمارستان‌ها: این روند هم به نفع مردم و هم به نفع پایداری مالی بیمارستان‌ها است.
• حذف نیازهای القایی: بخش زیادی از هزینه‌های اضافی مانند درخواست غیرضروری برای ام‌آرآی یا سزارین‌های بی‌مورد که گاه ناشی از تصورات اشتباه مردم و گاه نتیجه رفتارهای غیرعلمی است، با اجرای این طرح ساماندهی می‌شود.

اجرای پایلوت در لرستان

سه شهر ازنا، الشتر و نورآباد به‌عنوان پایلوت نظام ارجاع انتخاب شده‌اند. با وجود اینکه طرح در ابتدای مسیر قرار دارد، گزارش‌های اولیه بسیار امیدوارکننده است. در این سه شهر، کلیه مراجعات از طریق سامانه سیب ثبت و پیگیری می‌شود.

اجرای صحیح نظام ارجاع، شرط ضروری پایداری نظام سلامت است و با ادامه این مسیر، شاهد افزایش عدالت در دسترسی، کاهش هزینه‌ها، حذف نیازهای القایی و افزایش کیفیت خدمات سلامت در لرستان و سراسر کشور خواهیم بود.