مشکل اصلی روابط ایران و چین چیست؟ فقدان متولی و بی‌ثباتی در انتصاب سفرا

چالش‌های داخلی در روابط راهبردی تهران و پکن

فقدان متولی واحد و عملکردهای جزیره‌ای

به باور این دیپلمات، معضل اساسی در روابط ایران و چین این است که در طرف ایرانی، متولی خاصی برای این روابط و اجرای کامل توافق ۲۵ ساله وجود ندارد. این امر باعث شده است که چینی‌ها بارها دغدغه خود را مطرح کنند که نمی‌دانند در ایران باید با چه کسی صحبت کنند و متولی اصلی روابط کیست.

کشاورززاده با ذکر مثالی از اهمیت این موضوع در سایر کشورها می‌گوید:

حتی در عربستان که هم‌پیمان منطقه‌ای آمریکا محسوب می‌شود، شخص ولیعهد این کشور یعنی محمد بن سلمان رئیس مکانیسم عالی روابط پکن با ریاض است. این نشان می‌دهد کشورها در چه سطحی به رابطه با چین اهمیت می‌دهند.

دغدغه چین از عدم حفظ محرمانگی

یکی دیگر از نگرانی‌های جدی پکن در مناسبات با تهران، عدم وجود سیاست منسجم برای حفظ محرمانگی است. این مسئله به طور مستقیم بر همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی در ایران تأثیر گذاشته است.

کشاورززاده در این باره تصریح می‌کند: «چینی‌ها بارها گفته‌اند که در ایران هیچ سیاستی به عنوان حفظ محرمانگی وجود ندارد. طی سال‌های گذشته اطلاعات بسیاری از شرکت‌های چینی، از سوی طرف ایرانی درز پیدا کرده است و این شرکت‌ها مورد تحریم آمریکا قرار گرفته‌اند.»

افشای توافق ۲۵ ساله توسط دولت وقت

سفیر اسبق ایران در چین، افشای توافق ۲۵ ساله توسط سخنگوی دولت وقت ایران را عاملی دانست که «مشکلات بسیاری برای چینی‌ها ایجاد کرد» و این اقدام را مصداقی از عدم رعایت محرمانگی در همکاری‌های دوجانبه برشمرد.

چین؛ قدرت اقتصادی و نظامی نوظهور در برابر غرب

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، کشاورززاده به بررسی جایگاه کنونی چین در معادلات جهانی پرداخت و تأکید کرد که آمریکا هیچ‌گاه گمان نمی‌کرد چین به این درجه از رشد و شکوفایی دست پیدا کند.

رشد خیره‌کننده اقتصاد چین

چین اکنون به عنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان، توانسته رشد اقتصادی خود را در بالاترین سطح حفظ کند. کشاورززاده برای اثبات قدرت اقتصادی پکن، آمارهای زیر را ارائه داد:

برتری پکن در حوزه‌های فناوری و نظامی

این دیپلمات با اشاره به پیشرفت‌های چین در حوزه‌های نظامی و فناوری، از برتری این کشور در برخی زمینه‌ها نسبت به غرب سخن گفت:

• سرمایه‌گذاری پکن در زمینه هوش مصنوعی، ۳۰ تا ۴۰ درصد بیشتر از آمریکا است.
• چین سومین و چهارمین ناو هواپیمابر خود را مورد بهره‌برداری قرار داده است.
• چین در زمینه هوا و فضا به کُرات دیگر راه پیدا کرده است.

بازدارندگی چین و پرهیز غرب از درگیری نظامی

کشاورززاده با توجه به قدرت نظامی و اقتصادی چین، احتمال وقوع درگیری نظامی میان جبهه شرق و غرب را بعید دانست. او تأکید کرد که چین به لحاظ تسلیحات هسته‌ای و دفاعی کمتر از آمریکا نیست و این امر خود موجب ایجاد بازدارندگی شده است.

او افزود: «همه این موارد نشان می‌دهد آمریکا دیگر نمی‌تواند با زبان تهاجمی با چین صحبت کند و این قدرت پکن است که واشنگتن را وادار کرده است که چین را عنوان یک کشور بزرگ و تاثیرگذار بپذیرد.»

ابهامات همکاری نظامی و ثبات دیپلماتیک

نقش چین در کمک‌های نظامی به ایران

در پاسخ به سوالی درباره امکان کمک چین به ایران در صورت بروز درگیری، سفیر اسبق چین ضمن تأکید بر مخالفت چین با تجاوز به کشورها، خاطرنشان کرد که خریدهای نظامی به‌صورت فی‌البداهه صورت نمی‌گیرند و ایران نمی‌تواند در کوتاه‌مدت یک سیستم نظامی را خریداری و راه‌اندازی کند. او همچنین اشاره کرد که تجهیزات نظامی ایران اکثراً «روس پایه» هستند و شیفت ناگهانی به تجهیزات «چین پایه» ممکن نیست.

وی همچنین به مشکل سیستم ناوبری اشاره کرد و گفت: «ما در حال حاضر از سیستم جی‌پی‌اس استفاده می‌کنیم اما چینی‌ها خودشان سیستم «بیدو» را دارند که به مراتب ایمن‌تر از سیستم فعلی ناوبری ایران است.»

بی‌ثباتی در انتصاب سفرا و رویکرد جناحی

کشاورززاده با انتقاد از رویه ایران در انتصاب سفرا در کشورهای مهمی چون چین، تأکید کرد که چینی‌ها برای کار کارشناسی اهمیت بسیار زیادی قائل هستند و حضور یک دیپلمات کارکشته و مجرب، مؤثرتر از یک مقام سیاسی است.

او بی‌ثباتی در این حوزه را یک معضل بزرگ دانست و گفت: «طی ۳ سال گذشته ما ۳ سفیر در این کشور تعیین کرده‌ایم. این رویه‌ها نشان می‌دهد که ایران سیاست با ثباتی را در رابطه با چین انتخاب نکرده است و نمی‌تواند کار طویل و طولانی‌مدت با این کشور انجام دهد.»

وی در پایان، جناحی شدن روابط با چین و سوءاستفاده‌های سیاسی از آن را یکی از مهم‌ترین معضلات دانست و خواستار بازنگری در برنامه‌ریزی برای اندیشکده‌های فعال در روابط تهران و پکن شد.