«اوکاپی» در جشنواره همدان؛ نمایشی درباره دوستی و پذیرش تفاوت‌ها برای کودکان

روایت تنهایی و اتحاد در «مدرسه جنگل»

داستان نمایش با تولد اوکاپی آغاز می‌شود؛ حیوانی که به دلیل توسعه شهرسازی در زیستگاهش از خانواده جدا افتاده و تنهایی و دلتنگی او بخش‌های ابتدایی داستان را شکل می‌دهد. ماه، یار و همدم اوکاپی، او را تشویق می‌کند تا در «مدرسه جنگل» شرکت کرده و دوستان جدیدی پیدا کند.

در مدرسه جنگل، پرفسور گوزن جشن پاییزی را برپا می‌کند. در این جشن، هر حیوانی باید توانمندی ویژه‌اش را به نمایش بگذارد؛ از رقص فلامینگو و آواز طوطی گرفته تا قدرت اسب آبی و تلاش زرافه برای کسب دانش. با این حال، حیوانات حاضر با وجود تفاوت‌هایشان حاضر به تشکیل گروه نیستند و هر یک تنها تمرین می‌کنند.

اوکاپی که مهارتی برای ارائه ندارد، از سوی دیگر مورد پذیرش حیوانات قرار نمی‌گیرد و ناامیدانه به گریه می‌نشیند. در نقطه اوج داستان، جوجه‌تیغی که او نیز به دلیل تیغ‌هایش از دوستی محروم مانده، به کمک اوکاپی می‌شتابد. این دو، با وجود تفاوت‌های ظاهری و درونی، پیوندی صادقانه شکل می‌دهند و تصمیم می‌گیرند در مسابقه پاییزی شرکت کنند. آن‌ها با ایستادن کنار یکدیگر و نمایش اتحاد، جایزه ویژه مسابقه را از آن خود کرده و آن را میان سایر حیوانات تقسیم می‌کنند؛ رفتاری که سبب می‌شود دیگران نیز اهمیت دوستی، همدلی و پذیرش تفاوت‌ها را درک کنند.

شکل‌گیری اثر از دل نیازهای واقعی کودکان

نمایش «اوکاپی» حاصل تجربه زیسته زهرا ناظری، کارگردان و معلم تئاتر است؛ تجربه‌ای که از ارتباط مستقیم با کودکان در کلاس‌های آموزشی شکل گرفته است.

چالش‌های ارتباطی؛ ایده اولیه نمایش

ناظری، دانش‌آموخته تئاتر عروسکی دانشگاه تهران، درباره روند شکل‌گیری این اثر توضیح داد: ایده اولیه «اوکاپی» از مشاهده نیازهای واقعی کودکان در کلاس‌ها به وجود آمد. در سال‌های اخیر، مسئله ارتباطات بین کودکان، از نحوه دوست‌یابی گرفته تا مشکلات توجه، حسادت یا روابط چندجانبه، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های روانی و اجتماعی تبدیل شده و همین موضوع او را به سمت ساخت نمایشی با محوریت دوستی سوق داده است.

مسیر تولید و اجرا

متن نمایش با همکاری آقای ملک‌محمودی توسعه یافت و نخستین بار در جشنواره تهران مبارک اجرا شد. پس از آن، «اوکاپی» در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با استقبال گسترده مخاطبان روبه‌رو شد و چهار ماه اجرای عمومی موفق را تجربه کرد.

استانداردهای بالای تولید برای مخاطب هوشمند

کارگردان نمایش معتقد است کودک امروز، مخاطبی هوشمند و آشنا با مدیوم‌های تصویری متنوع است؛ بنابراین تئاتری که برای او اجرا می‌شود باید در بالاترین سطح کیفیت باشد.

انتخاب حساس عوامل گروه

ناظری تأکید کرد که انتخاب عوامل کاملاً آگاهانه و حساسیت‌برانگیز بوده است. او بیان داشت: «گروهی که برای کودکان کار می‌کند، باید از درون صلح، احترام متقابل و سلامت ارتباطی را بازتاب دهد؛ چرا که مخاطب کودک انرژی صحنه و خلق‌وخو را به دقت دریافت می‌کند.»

• عروسک‌گردانان و عوامل حرفه‌ای: خانم زرگر، آقای شیبانی، آقای حاجی‌آقاجانی، خانم علی‌پناهی صفامنش و آرین ناصری‌مهر (در نقش معلم).
• معیار انتخاب: مهارت حرفه‌ای و پایبندی به اصول اخلاقی در کار کودک.

کیفیت هنری؛ سرمایه‌گذاری برای نسل آینده

ناظری توضیح داد که از بهترین طراحان، متریال‌ها، موسیقی‌دانان و ایده‌پردازان برای شکل‌گیری «اوکاپی» استفاده کرده و این هزینه‌ها را سرمایه‌گذاری برای ساختن آینده می‌داند.

بازخوردها و پیام اصلی نمایش

آرین ناصری‌مهر، بازیگر این نمایش، درباره مضمون اثر گفت: قصه «اوکاپی» بر مسئله ارتباط در حوزه خردسالان و کودکان تأکید دارد، چرا که مهارت دوست‌یابی امروز یک چالش بزرگ پرورشی در مدرسه‌ها است. ما تلاش کردیم با استفاده از نظر مشاوران، راهکارهایی قابل‌لمس برای بچه‌ها ارائه کنیم.

«چند دانش‌آموز که چندبار به دیدن نمایش آمده بودند، به ما گفتند فهمیده‌اند بسیاری از رفتارهای تند یا قضاوت‌های دیگران ریشه در درون خود آنها دارد و نباید آن را به خودشان نسبت دهند. اینکه یک کودک کلاس دومی چنین بینشی پیدا کند، برای ما فوق‌العاده بود.»

پیام اصلی نمایش این است که با دوستی، تعامل و کنار هم بودن می‌توان جهان بهتری ساخت. این اثر نمایشی با نمادپردازی حیوانات مدرسه جنگل، تلاش دارد نشان دهد که هیچ‌کس کامل نیست و هیچ‌کس بی‌ارزش هم نیست؛ بلکه جمع شدن تفاوت‌هاست که یک جامعه زیبا و پیشرو می‌سازد. این نمایش با ریتمی نرم و قابل‌فهم، پیام‌های کلیدی چون همکاری، همدلی و اهمیت اجتماعی‌بودن را بدون شعارزدگی منتقل می‌کند.