سیستان و بلوچستان؛ از خام‌فروشی تا احداث ۳ کارخانه بزرگ طلا و مس

سیستان و بلوچستان؛ رنگین‌کمان معادن ایران

سیستان و بلوچستان، به دلیل وسعت جغرافیایی کم‌نظیر و ساختار زمین‌شناسی پیچیده و منحصربه‌فرد خود، به عنوان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از حیث منابع معدنی شناخته می‌شود. این استان نه تنها تنوع بالایی در مواد معدنی دارد، بلکه در برخی از مواد استراتژیک، دارای ذخایر قابل توجهی در سطح ملی است.

سیستان و بلوچستان، به دلیل وسعت جغرافیایی کم‌نظیر و ساختار زمین‌شناسی پیچیده و منحصربه‌فرد خود، به عنوان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از حیث منابع معدنی شناخته می‌شود.

تنوع و موقعیت استراتژیک استان

از مجموع ۶۰ نوع ماده معدنی که تاکنون در ایران شناسایی شده‌اند، ۲۸ نوع به طور قطع در محدوده‌های مختلف این استان شناسایی شده است. این تنوع شامل طیفی گسترده از فلزات گران‌بها، فلزات پایه، کانی‌های صنعتی و سنگ‌های تزئینی است.

مهمترین مزیت رقابتی سیستان و بلوچستان در بخش معدن، قرارگیری آن در طول کمربند فلزی و معدنی جهانی است؛ این کمربند از مناطق غنی بالکان آغاز شده و از طریق ترکیه، ایران، افغانستان و پاکستان عبور می‌کند و به رشته‌کوه‌های آند منتهی می‌شود. موقعیت استان در بخش شرقی این کمربند، آن را به منبعی غنی برای ذخایر فلزی حیاتی تبدیل کرده است.

ذخایر کلیدی و استراتژیک

• طلا: دارای پراکندگی وسیعی از کانسارها در مناطقی مانند تفتان، خاش و بزمان با عیار قابل قبول.
• مس: یکی از فلزات استراتژیک با کانسارهای اغلب پورفیری و رگه‌ای.
• آهن پلاسری: رتبه بالا در میان استان‌های کشور از حیث میزان ذخایر پراکنده در آبرفت‌ها.
• آنتیموان: ایران یکی از تولیدکنندگان اصلی آنتیموان در جهان بوده و بخش بزرگی از آن از معادن سیستان و بلوچستان استخراج می‌شود. این ماده کاربرد اساسی در صنایع نیمه‌هادی‌ها، سرامیک‌ها و مهمات دارد.
• سایر ذخایر: کرومیت، سرب و روی، منگنز، قلع و تنگستن، منیزیت، گرانیت و مرمر.

گذار به فرآوری و جلوگیری از خام‌فروشی

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت سیستان و بلوچستان، آقای داود شهرکی، با تأکید بر جایگاه بسیار خوب استان در حوزه ذخایر فلزی، هدف اصلی را ورود به مرحله فرآوری، رفع موانع زیرساختی و شکل‌دهی زنجیره کامل تولید و جلوگیری از خام‌فروشی اعلام کرد. شناسایی ذخایر ارزشمند طلا، مس، آهن و آنتیموان را دستاورد سال‌های اخیر دانست.

آمار معادن استان و سهم ملی

در مجموع ۵۱۲ معدن فلزی و غیرفلزی ثبت‌شده در استان وجود دارد که وضعیت کلی آن‌ها به شرح زیر است:

این ارقام نشان می‌دهد سیستان و بلوچستان جزو استان‌های برتر کشور در حوزه معدن به شمار می‌رود. مدیرکل صمت استان تأکید کرد که ذخایر معدنی استان در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته و شرایط امروز استان کاملاً متفاوت از دهه گذشته است.

برنامه‌های احداث کارخانه‌های فرآوری

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در شورای معادن استان، احداث کارخانه‌های فرآوری متناسب با ذخایر شناسایی‌شده در دستور کار قرار دارد. از جمله این طرح‌ها می‌توان به احداث کارخانه طلا و کارخانه مس در شمال استان اشاره کرد.

• حدود سه پروژه بزرگ در حوزه طلا و مس در حال اجراست که به مرحله احداث کارخانه خواهند رسید.
• مشکلات مربوط به زیرساخت‌ها (جاده، برق) از طریق کارگروه‌های تخصصی پیگیری و از محل منابع وزارتخانه برای حمایت از معادنی که دارای پایگاه فرآوری هستند، اقدام خواهد شد.

تعیین تکلیف معادن غیرفعال و مسئولیت اجتماعی

طبق دستور استاندار، معادنی که فعالیت ندارند و بلااستفاده مانده‌اند، در دستور کار ابطال پروانه قرار می‌گیرند تا مجدداً به بهره‌برداران واجد شرایط و توانمند واگذار شوند. در حال حاضر حدود ۲۰۰ معدن غیرفعال در استان وجود دارد که بخشی از آن‌ها مربوط به سنگ‌های گرانیتی است که به دلیل تغییر ذائقه بازار نیازمند تعریف کاربردهای جدید هستند.

برای معادنی که قابلیت احیا دارند، جلسات تخصصی در قالب طرح احیای معادن برگزار می‌شود و از طریق جذب سرمایه‌گذار، حمایت‌های تسهیلاتی و کمک‌های دولتی تلاش می‌شود آن‌ها را به چرخه تولید بازگردانند.

تأکید بر ایفای مسئولیت اجتماعی

مدیرکل صمت استان بر لزوم ایفای مسئولیت اجتماعی توسط معدن‌کاران تأکید کرد و افزود: معادن بزرگ موظف شدند در حوزه‌هایی مانند ساخت مدرسه، خانه بهداشت و بهسازی راه‌های روستایی به مناطق همجوار خود کمک کنند.

سیاست اصلی استان این است که معدن صرفاً به استخراج محدود نشود، بلکه زنجیره کامل تولید و ایجاد ارزش افزوده در استان شکل بگیرد.