آزمایش عظیم هند: پرداخت یارانه نقدی بدون قید و شرط به ۱۱۸ میلیون زن

آزمایش عظیم هند: پرداخت یارانه نقدی بدون قید و شرط به ۱۱۸ میلیون زن

هند در حال اجرای یکی از بزرگترین و کمتر بررسی‌شده‌ترین آزمایش‌های سیاست اجتماعی در جهان است؛ طرحی که طی آن ۱۱۸ میلیون زن بزرگسال در ۱۲ ایالت، یارانه نقدی بدون قید و شرط دریافت می‌کنند. این اقدام که فراتر از یارانه‌های سنتی غلات و سوخت است، به طور فزاینده‌ای کار بدون مزد خانگی زنان را به رسمیت می‌شناسد و پیامدهای اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای در پی داشته است.

در روستایی در ایالت مادیا پرادش، یک زن به نام پرمیلا بهالوی، هر ماه مبلغی ثابت و کوچک دریافت می‌کند. این مبلغ نه دستمزد یک شغل رسمی، بلکه کمک نقدی بدون قید و شرط دولت است. خانم بهالوی می‌گوید این پول هزینه‌های دارو، سبزیجات و شهریه مدرسه پسرش را پوشش می‌دهد. این مبلغ، ۱۵۰۰ روپیه (معادل ۱۶ دلار)، شاید کم باشد، اما تأثیر آن – درآمد قابل پیش‌بینی، حس کنترل و استقلال – بسیار بزرگ است.

جزئیات و دامنه طرح

انتقال وجوه نقدی بدون قید و شرط (UCT) نشان‌دهنده گسترش چشمگیر رژیم‌های رفاهی ایالت‌های هند به نفع زنان است. این طرح‌ها به زنان بزرگسال صرفاً به دلیل اداره امور خانوار و تحمل بار مراقبت بدون مزد، پرداخت صورت می‌گیرد.

مبالغ پرداختی ماهانه بین ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ روپیه (۱۲ تا ۳۰ دلار) متغیر است که اگرچه ناچیز به نظر می‌رسد و تقریباً ۵ تا ۱۲ درصد درآمد خانوار را تشکیل می‌دهد، اما منظم است. با توجه به اینکه ۳۰۰ میلیون زن هندی اکنون دارای حساب بانکی هستند، اجرای این نقل و انتقالات از نظر اداری ساده شده است.

ویژگی متمایز این طرح‌ها نسبت به مکزیک، برزیل یا اندونزی، عدم وجود شرایط است؛ یعنی پول بدون توجه به حضور فرزند در مدرسه یا وضعیت فقر خانوار پرداخت می‌شود. معیارهای واجد شرایط بودن متفاوت است، از جمله:

• حدود سنی (مثلاً ۲۱ تا ۶۵ سال در ماهاراشترا)
• سقف درآمدی
• حذف خانواده‌های دارای کارمند دولتی، مالیات‌دهنده یا مالک خودرو یا زمین بزرگ

انگیزه سیاسی و مالی طرح‌ها

تمرکز بر نقش اقتصادی زنان، سیاست هند را نیز شکل داده است. از سال ۲۰۲۰، این طرح‌ها به یک نیروی سیاسی قدرتمند تبدیل شده‌اند. برای مثال، در انتخابات اخیر بیهار، دولت در هفته‌های قبل از رأی‌گیری، مبلغ ۱۰ هزار روپیه (۱۱۲ دلار) را به حساب ۷.۵ میلیون زن واریز کرد. این اقدام که منتقدان آن را خرید آشکار رأی نامیدند، در نهایت به پیروزی ائتلاف تحت رهبری حزب بهاراتیا جاناتا (BJP) کمک کرد.

ایالت‌هایی مانند تامیل نادو و بنگال غربی، پرداخت‌های خود را صراحتاً به عنوان «کمک هزینه حقوق» یا به رسمیت شناختن مشارکت‌های بدون مزد زنان تعریف کرده‌اند. در سایر ایالت‌ها، این به رسمیت شناختن ضمنی است و سیاست‌گذاران انتظار دارند زنان این وجوه را برای رفاه خانوار و خانواده خرج کنند.

فشار بر بودجه ایالت‌ها

در محافل سیاست‌گذاری، این طرح‌ها گاهی اوقات به عنوان «هدیه‌های رایگان» برای خرید رأی مورد تمسخر قرار می‌گیرند. همچنین، این طرح‌ها فشار زیادی بر امور مالی ایالت‌ها وارد می‌کنند: ۱۲ ایالت قرار است در سال مالی جاری حدود ۱۸ میلیارد دلار برای این پرداخت‌ها هزینه کنند. گزارشی نشان می‌دهد که نیمی از این ایالت‌ها با کسری درآمد مواجه هستند؛ وضعیتی که در آن دولت برای پرداخت هزینه‌های جاری خود بدون ایجاد دارایی، اقدام به استقراض می‌کند.

با این حال، بسیاری استدلال می‌کنند که این طرح‌ها بازتاب‌دهنده به رسمیت شناخته شدن تدریجی ارزش اقتصادی کار خانگی و مراقبت بدون مزد است؛ موضوعی که فمینیست‌های هندی دهه‌هاست بر آن تأکید دارند. طبق آخرین نظرسنجی استفاده از زمان در سال ۲۰۲۴، زنان هندی روزانه نزدیک به پنج ساعت را صرف این کارها می‌کنند که بیش از سه برابر زمانی است که مردان صرف می‌کنند. این بار نامتوازن، یکی از دلایل نرخ پایین مشارکت نیروی کار زنان در هند است.

آیا این طرح‌ها مؤثر هستند؟

شواهد موجود در این زمینه هنوز اندک اما آموزنده است. زنان معمولاً این پول را صرف نیازهای خانگی و خانوادگی می‌کنند، از جمله:

• تحصیلات فرزندان
• خرید مواد غذایی و گاز پخت و پز
• هزینه‌های پزشکی و اضطراری
• بازپرداخت بدهی‌های کوچک
• خرید اقلام شخصی مانند طلا یا آسایش‌های کوچک

یافته‌های تحقیقاتی و نتایج اجتماعی

پژوهش‌های انجام شده در ایالت‌های مختلف نتایج متفاوتی را نشان می‌دهند:

پرفسور پرابها کوتیسواران، استاد حقوق و عدالت اجتماعی در کینگز کالج لندن، می‌گوید: «شواهد نشان می‌دهد که نقل و انتقالات نقدی برای زنان بسیار مفید است تا نیازهای فوری خود و خانواده‌هایشان را برآورده کنند. همچنین، این طرح‌ها کرامت زنانی را که در غیر این صورت برای هر هزینه جزئی به شوهران خود وابسته هستند، احیا می‌کند.»

در بنگال غربی، یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۳ نشان داد که ۹۰ درصد زنان حساب‌های خود را شخصاً اداره می‌کنند و ۸۶ درصد در مورد نحوه خرج کردن پول تصمیم می‌گیرند. اگرچه این مبالغ تحول‌آفرین نیستند، اما نظم و انضباط در پرداخت، حس امنیت و عاملیت را به ارمغان آورده است.

سایر نتایج مهم تحقیقات عبارتند از:

• تأثیرات روانی و اجتماعی: در تامیل نادو، زنان از آرامش ذهنی، کاهش درگیری‌های زناشویی و افزایش اعتماد به نفس جدید صحبت کردند.
• کنترل مالی: اکثریت زنان در مطالعات مختلف کنترل کامل بر پول نقد داشتند.
• عدم تأثیر بر اشتغال: هیچ یک از نظرسنجی‌ها شواهدی مبنی بر اینکه این پول زنان را از جستجوی کار با مزد دلسرد می‌کند یا نقش‌های جنسیتی را تقویت می‌کند، پیدا نکردند.
• عدم کاهش بار کاری: این طرح‌ها بار کاری بدون مزد زنان را کاهش نداده‌اند.
• آگاهی محدود: تنها بخش کوچکی از زنان این طرح را به عنوان جبران کار مراقبت بدون مزد درک کرده بودند.

گام‌های بعدی برای توانمندسازی

انتقال وجوه نقدی، نه یک راه‌حل کامل و نه یک سم مهلک است؛ بلکه ابزاری مفید اما محدود است که در یک جامعه مردسالار عمل می‌کند و پول به تنهایی نمی‌تواند نابرابری‌های ساختاری را از بین ببرد.

تحقیقات در حال ظهور نکات روشنی را برای آینده ارائه می‌دهد:

1. قوانین واجد شرایط بودن باید ساده شوند، به ویژه برای زنانی که کار مراقبت بدون مزد سنگینی انجام می‌دهند.
2. پرداخت‌ها باید بدون قید و شرط و مستقل از وضعیت تأهل باقی بمانند.
3. پیام‌رسانی باید بر حقوق زنان و ارزش کار بدون مزد تأکید کند.
4. تلاش‌ها برای سواد مالی باید تعمیق یابد.
5. انتقال نقدی نمی‌تواند جایگزین فرصت‌های شغلی شود؛ بسیاری از زنان می‌گویند آنچه واقعاً می‌خواهند، کاری با مزد و احترام پایدار است.

پرفسور کوتیسواران می‌گوید: «اگر این وجوه با پیامی مبنی بر به رسمیت شناختن کار بدون مزد زنان همراه شود، می‌تواند به طور بالقوه تقسیم کار جنسیتی را در صورت فراهم شدن فرصت‌های شغلی با مزد، مختل کند.»

انقلاب آرام انتقال نقدی در هند هنوز در فصول اولیه خود است، اما از هم‌اکنون نشان می‌دهد که مبالغ کوچک و منظم – که مستقیماً به زنان پرداخت می‌شود – می‌تواند قدرت را به روش‌های ظریف و مهمی تغییر دهد. اینکه آیا این طرح به مسیری برای توانمندسازی تبدیل می‌شود یا صرفاً شکلی جدید از حمایت سیاسی، به انتخابی بستگی دارد که هند در آینده حول این پول خواهد داشت.