جزئیات مراحل هشت‌گانه نمدمالی سنتی؛ شهرکرد از «ملی» به «جهانی» می‌رود

وضعیت فعلی هنرصنعت نمدمالی در استان

بر اساس آمار رسمی، هم‌اکنون ۵۰۰ هنرمند نمدمال در استان چهارمحال و بختیاری مشغول به فعالیت هستند که از این تعداد، ۴۰۰ نفر در شهرکرد و ۱۰۰ نفر در بروجن متمرکز شده‌اند. تولیدات نمدی در این استان به دو روش سنتی و نوین صورت می‌گیرد. در بخش تولیدات نوین، به دلیل نوآوری و کاربردهای متنوع، بیش از ۴۰ نوع محصول نمدی تولید می‌شود که علاوه بر بازارهای داخلی، به بازارهای خارجی نیز راه یافته‌اند.

کاربردهای نوین نمد و حمایت از کارگاه‌های سنتی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری اعلام کرده است که محصولات نمدی امروزه علاوه بر جنبه‌های هنری، در صنایع دیگری همچون خودروسازی، پزشکی و سایر حوزه‌ها نیز کاربرد دارند. تقویت کارگاه‌های سنتی واقع در «کوی نمدمالان» شهرکرد یکی از مهم‌ترین برنامه‌های در دست پیگیری برای حفظ و توسعه این هنرصنعت است.

گفتگو با پیشکسوت نمدمالی: علی‌اصغر علیاری دهکردی

علی‌اصغر علیاری دهکردی، یکی از هنرمندان پیشکسوت نمدمالی در شهرکرد است که ۶۵ سال سن دارد. او آموزش این هنر را از سن ۱۳ سالگی نزد استادانی چون مرحوم حاج آقا (نصرالله) شمسی‌پور دهکردی، استاد حسین سلطانی، استاد حسن محمدیان دهکردی و مرحوم محمدآقا (مندآقا) محمدیان دهکردی آغاز کرد.

«از دوران کودکی به نمدمالی علاقه‌مند شدم و اکنون عاشق هنرصنعت نمد هستم.»

این هنرمند صنایع دستی، که موفقیت‌های خود را مدیون علم و تجربه استادانش می‌داند، اکنون هنر نمدمالی را به همراه اعضای خانواده‌اش، از جمله همسرش ناهید علیاری دهکردی و فرزندانش امیرمحمد، مرضیه و علی علیاری دهکردی و شقایق ولی‌زاده دهکردی، ادامه می‌دهد. محصولات تولیدی خانواده علیاری با طرح‌های زیبا، علاوه بر استان چهارمحال و بختیاری، به بازارهای سایر استان‌ها و کشورهای خارجی نیز عرضه می‌شود.

مراحل هشت‌گانه تولید نمد سنتی

هنرمندان نمدمال، فرآیند تولید نمد را در هشت مرحله اصلی و دقیق انجام می‌دهند که از تهیه پشم آغاز شده و با خشک کردن محصول نهایی به پایان می‌رسد:

1. تهیه پشم: عشایر پس از کوچ به ییلاق در خردادماه، پشم بهاره گوسفندان را در آب‌های جاری شستشو می‌دهند (گرده‌شور). سپس پشم‌ها با قیچی مخصوص «چَرِه» چیده شده و بر اساس رنگ‌بندی و کیفیت جداسازی می‌شوند.
2. حلاجی و قالب‌ریزی: پشم مورد نیاز خریداری شده و حلاجی می‌شود (در گذشته با کمان دستی و امروزه با دستگاه). سپس پشم حلاجی شده با ابزار «پنجی» یا «پنجک» به صورت یکنواخت و «پُفکی» تا ارتفاع ۶۰ سانتیمتر بر روی قالب (معمولاً حصیر) قرار گرفته و فشرده می‌شود.
3. آب‌ریزی و فشرده‌سازی اولیه: آب داغ به صورت یکنواخت بر روی پشم ریخته می‌شود تا سنگین شده و الیاف پشم به یکدیگر زنجیر و درهم تنیده شوند.
4. لوله کردن و ضربه زدن: قالب به صورت لوله پیچیده، با طناب بسته و به مدت حدود ۲۰ دقیقه تحت فشار کارگران با دست و پا ضربه زده می‌شود تا الیاف فشرده و نسج‌گونه شوند.
5. مالش با صابون: قالب باز شده، لبه‌ها برگردانده و مقدار کمی پشم حلاجی شده اضافه می‌شود. سپس مخلوطی از آب و صابون پخته شده (صابون پی) ریخته شده و مالش مجدد صورت می‌گیرد.
6. نقش‌اندازی: نقش و طرح به دو روش بر روی نمد قرار می‌گیرد: یا قبل از ریختن پشم، نقش ترسیم و طراحی می‌شود یا نقش از پیش تهیه شده با محلول آب گرم و صابون و فشار و مالش بر روی نمد چسبانده می‌شود.
7. مالش نهایی و اصلاح طرح: نمد مجدداً لوله شده و به مدت ۱.۵ تا ۲ ساعت مالش و ورز داده می‌شود. در این مرحله، صاف کردن و قرینه‌کردن طرح و نقش نیز انجام می‌گیرد.
8. تکمیل و خشک کردن: پس از اتمام مالش، ابعاد نمد صاف، کجی‌ها و اختلاف سطح احتمالی رفع شده و پرزسوزی و اصلاح نهایی صورت می‌گیرد. در نهایت، نمد با آب ولرم شستشو و در آفتاب مستقیم خشک می‌شود تا آماده عرضه به بازار گردد.

برندسازی و برگزاری جشنواره ملی نمد

شهردار شهرکرد، برندسازی را به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای سرمایه‌گذاری پایدار و معرفی شهرکرد در سطح ملی و بین‌المللی برشمرد. در همین راستا، دبیرخانه «شهرکرد، شهر ملی نمد» با مشارکت مدیریت شهری و اداره‌کل میراث‌فرهنگی راه‌اندازی شده است.

وی با اشاره به ضرورت نجات و اهمیت بیشتر به هنرصنعت نمدمالی، برگزاری جشنواره‌های ملی و بین‌المللی را برای جهانی شدن شهرکرد حیاتی دانست. اولین جشنواره ملی نمد شهرکرد با نمایش تولیدات نمدی هنرمندان ۲۵ استان کشور در ۵۰ غرفه برگزار شد. این جشنواره تا تاریخ ۲۰ آذرماه جاری در فرهنگسرای شهرکرد ادامه دارد.