کشف ژن GRIN2A؛ اولین عامل منفرد بیماری‌های پیچیده روان‌پزشکی

نقض یک باور قدیمی در روان‌پزشکی

برای سال‌های متمادی، محققان بر این باور بودند که بیماری‌های پیچیده روان‌پزشکی نظیر اسکیزوفرنی یا افسردگی، نتیجه‌ی تعاملات پیچیده و همزمان صدها یا هزاران ژن مختلف هستند. اما یک مطالعه‌ی جدید که توسط دانشمندان دانشگاه لایپزیگ آلمان انجام شده، این فرضیه دیرینه را به چالش کشیده و نشان می‌دهد که جهش در تنها یک ژن خاص می‌تواند به تنهایی باعث بروز علائم شدید روانی شود.

این پژوهش، که استثنایی مهم بر تصور رایج چندژنی (Polygenic) بودن بیماری‌های روانی است، ژنی به نام GRIN2A را معرفی می‌کند. تغییرات یا جهش در این ژن به تنهایی پتانسیل ایجاد طیف وسیعی از علائم روان‌پزشکی، از جمله اسکیزوفرنی زودرس، را دارد.

GRIN2A: اولین ژن منفرد عامل بیماری روانی

محققان تأکید می‌کنند: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که GRIN2A اولین ژن شناخته‌شده‌ای است که به تنهایی قادر به ایجاد بیماری روانی است.»

در حالی که اسکیزوفرنی معمولاً در دوران بزرگسالی ظاهر می‌شود، اختلالات ناشی از جهش GRIN2A اغلب بسیار زودتر، یعنی در دوران کودکی یا اوایل نوجوانی، بروز می‌کنند. تیم تحقیقاتی با بررسی دقیق ۱۲۱ بیمار که دارای این جهش ژنتیکی بودند، اطلاعات حیاتی به دست آورد:

• ۲۵ نفر از این بیماران دارای تشخیص‌های قطعی روان‌پزشکی بودند.
• این تشخیص‌ها شامل اختلالات خلقی، اضطراب، روان‌پریشی و اختلال شخصیت بود.
• نکته قابل توجه این بود که در اغلب این افراد، ژن GRIN2A به صورت غیرفعال عمل می‌کرد.

مکانیسم عمل و ارتباط با گیرنده‌های گلوتامات

ژن GRIN2A وظیفه کدگذاری بخشی از گیرنده‌های گلوتامات در مغز را بر عهده دارد. گیرنده‌های گلوتامات نقش حیاتی در فعالیت‌های تحریکی مغز ایفا می‌کنند. اختلال در عملکرد این ژن، تعادل ظریف فعالیت‌های مغزی را بر هم می‌زند.

پیش از این، اختلال در این گیرنده‌ها با بیماری‌هایی نظیر صرع و ناتوانی‌های ذهنی مرتبط دانسته شده بود. اما این پژوهش جدید نشان می‌دهد که جهش ژنتیکی در GRIN2A می‌تواند مستقیماً و بدون ایجاد صرع، منجر به علائم خالص روان‌پزشکی شود.

امید به درمان دقیق‌تر با L-serine

کشف ریشه مشخص و واحد برای این اختلالات، مسیر را برای درمان‌های دقیق‌تر و هدفمند هموار می‌کند. در بخش امیدوارکننده‌ی این مطالعه، چهار بیمار مبتلا به جهش GRIN2A با یک آمینو اسید ساده به نام L-serine تحت درمان قرار گرفتند. این ماده شیمیایی وظیفه فعال‌سازی گیرنده‌های گلوتامات را بر عهده دارد.

نتایج درمانی مشاهده شده قابل توجه بود:

• توهمات در یک بیمار به طور کامل متوقف شد.
• اختلالات رفتاری در بیمار دیگر بهبود قابل ملاحظه‌ای یافت.
• علائم پارانوئید و تشنج در دو بیمار دیگر کاهش یافت.

یافته‌های این پژوهش پیشگامانه در ژورنال معتبر Molecular Psychiatry به چاپ رسیده است.