«آهنگ سرگذشت»؛ نکوداشت ۱۰۸ سالگی فهیمه اکبر، هنرمند و نیکوکار گیلان‌شناس

«آهنگ سرگذشت»؛ نکوداشت ۱۰۸ سالگی فهیمه اکبر در خانه هنرمندان

آیین بزرگداشت یکصد و هشتمین سالروز تولد زنده‌یاد فهیمه اکبر، خواننده، نویسنده، گیلان‌شناس و فعال اجتماعی، شامگاه سه‌شنبه (۱۸ آذرماه) با عنوان «آهنگ سرگذشت» و با حضور جمعی از هنرمندان و نویسندگان در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار شد. این مراسم که با اجرای محیا ساعدی همراه بود، به یاد مادران درگذشته تقدیم شد و یادبودی برای هنرمندی بود که آوازهایش برای ایران در دوران جنگ جهانی دوم ماندگار گشت.

فهیمه اکبر با نام اصلی فهیمه یمین اسفندیاری، متولد ۱۸ آذرماه ۱۲۹۶ در تهران بود و در شهریور ۱۳۸۸ در واشینگتن درگذشت. او فرزند اسدالله یمین اسفندیاری، سرکنسول ایران، بود و دوران کودکی خود را در باکو گذراند؛ جایی که استعداد موسیقی او کشف شد. پس از بازگشت به ایران، شاگرد مرتضی خان محجوبی شد و به سبک شانسون‌های اروپایی به چند زبان آواز می‌خواند.

عنوان مراسم، «آهنگ سرگذشت»، برگرفته از دستخط فهیمه اکبر در شرح روز تولدش است که می‌گوید: «با هر ستاره‌ای که به گردون کند طلوع/با هر پرنده‌ای که پرد بر فراز دشت/ انسان تازه‌ای ره هستی کند شروع/ یک سرنوشت، می‌کند آهنگ سرگذشت»

برنامه با پخش قطعه «ای ایران ایران» با صدای زنده‌یاد محمد نوری آغاز شد و در ابتدا بخش‌هایی از کتاب «آهنگ سرگذشت»؛ ۹۱ سال از زندگی ناگفته فهیمه اکبر با موسیقی و سیاست، از گیلان تا واشنگتن، نوشته معصومه جوادی‌نسب توسط مجری خوانده شد.

روایت دختران از ابعاد نیکوکاری فهیمه اکبر

در این آیین، پیام‌های تصویری دختران زنده‌یاد فهیمه اکبر، گیلان و گلی اکبر که ساکن آمریکا هستند، پخش شد و هر یک به بیان ویژگی‌های هنری و شخصیتی مادر خود پرداختند.

گیلان اکبر: مادری باهوش و کنجکاو

گیلان اکبر، پیانیست، مادرش را انسانی فوق‌العاده با صدای گرم و باهوش‌ترین فردی که می‌شناخت، توصیف کرد. او به کنجکاوی فهیمه اکبر نسبت به فرهنگ‌های مختلف در سفرهای کنسرت دور دنیا اشاره کرد و گفت که مادرش اهمیت کار و آینده فرزندان را بیش از هر چیز می‌دانست و با سختی، شرایط تحصیل او را در خارج از کشور فراهم کرد.

گلی اکبر: پیشگام در نیکوکاری و وقف

گلی اکبر، نویسنده و پژوهشگر، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان، به خدمات گسترده نیکوکارانه مادرش پرداخت و اظهار داشت که فهیمه اکبر سال‌ها داوطلبانه بازرس پرورشگاه‌ها در گیلان، به‌ویژه رشت و انزلی، بود و در طول عمرش به فعالیت‌های خیریه ادامه داد. از جمله اقدامات نیکوکارانه او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارسال کمک مالی برای پرورشگاهی در رشت حتی در سال‌های پایانی عمر در آمریکا.
• بخشیدن زمین‌های شخصی به معلمان برای ساخت خانه مستقل.
• تأسیس یک درمانگاه رایگان و تأمین ماهیانه دارو برای آن.
• اهدای منزل شخصی به اداره میراث فرهنگی برای تبدیل شدن به موزه شهر رشت.
• عضویت در جمعیت «راه نو» در تهران و مسئولیت بخش هنری برای کمک به زنان فقیر و زندانی (تأمین وکیل، پیگیری حقوق، سوادآموزی).

وی افزود که مادرش به پاس این خدمات در دهه‌های پایانی عمر در آمریکا، جایزه خدمات اجتماعی دریافت کرد و داستان زندگی و نیکوکاری او در کتاب «آهنگ سرگذشت» منتشر شده است.

نکوداشت‌های هنری و ادبی

بخش‌هایی از این مراسم به یادبود دیگر چهره‌های هنری و معرفی آثار فهیمه اکبر اختصاص داشت.

یادبود عبدالله اشرفی و کتاب «اوخان»

مهدی پسیان، نوازنده، درباره فعالیت‌های عبدالله اشرفی، نوازنده و چهره موسیقی ایران، در حوزه ضبط آثار خوانندگان از جمله فهیمه اکبر در دهه ۳۰ مطالبی بیان کرد. همچنین کلیپی با موضوع معرفی کتاب «اوخان» پخش شد. این مجموعه شامل ترانه‌های گیلکی جهانگیر سرتیپ‌پور است که زنده‌یاد اکبر آن را گردآوری کرد و در سال ۱۳۳۸ همراه با نقاشی‌هایی از حسین محجوبی منتشر شد. حسین محجوبی، نقاش پیشکسوت، نیز در این جشن درباره همکاری با فهیمه اکبر توضیحاتی ارائه داد.

غزل شاکری و نقش‌آفرینی در سریال «خاتون»

غزل شاکری، بازیگر و خواننده، درباره ایفای نقش فهیمه اکبر در سریال «خاتون» سخن گفت و اظهار داشت که ایفای نقش زنی با این سطح از قدرت و هنر کار آسانی نبود. او همچنین به سفر خود به رشت و بازدید از موزه ملی رشت (خانه سابق فهیمه اکبر) اشاره کرد.

غزل شاکری: «بسیار خوشحالم که نقش فهیمه اکبر را در این سریال ایفا کردم. فهیمه اکبر بودن خیلی کار آسانی نیست؛ قطعا من هر چقدر تلاش کرده باشم زنی از جنس قدرت و هنر را به نمایش بگذارم همچون او نمی‌شود.»

قدردانی از فعالان فرهنگی گیلان

در این آیین از شادی پیروزی (مدیر انتشارات ایلیا برای انتشار نخستین کتاب آشپزی گیلان با عنوان «طباخی گیلان» و چاپ دوم کتاب «اوخان»)، کوروش رنجبر، پیمان برنجی، ابراهیم مروجی و امین حق‌ره به پاس تلاش‌هایشان در معرفی فهیمه اکبر در دهه‌های ۸۰ و ۹۰، با اهدای نماد سرو (درخت مورد علاقه فهیمه اکبر) و مینیاتورهایی از آثار حسین بهزاد، تقدیر شد.

نکوداشت نجمه شمس‌بخش و ترویج فرهنگ صلح

بخش دیگری از مراسم به یادبود نجمه شمس‌بخش، ایرانگرد، کوهنورد و دوچرخه‌سوار، اختصاص یافت که در نخستین روز جنگ دوازده روزه به شهادت رسید. چاپ جدید کتاب «آهنگ سرگذشت» نیز به مادر نجمه شمس‌بخش تقدیم شد.

محمدرضا اسدزاده، از برگزارکنندگان آیین، هدف از این نکوداشت را ترویج نوع‌دوستی و صلح دانست و گفت: «فهیمه اکبر نیز به دنبال صلح بود، به همین خاطر نکوداشت شمس‌بخش در این برنامه انتخاب شد، این گفت‌وگو نه سیاسی است و نه صرفاً فرهنگی-هنری بلکه ریشه‌ای ایرانی دارد.»

در بخش پایانی، گروه موسیقی «جوما» ترانه‌های فهیمه اکبر و جهانگیر سرتیپ‌پور که در دوران جنگ جهانی دوم و اشغال گیلان اجرا شده بودند، را بازخوانی کرد.