پیک آنفلوآنزای H3N2 در کشور؛ آمار ۱۷ درصدی و خطری که کودکان را تهدید می‌کند

وضعیت فعلی شیوع آنفلوآنزا در کشور

نظام سلامت کشور با استفاده از چندین سیستم رصد، شامل مراکز درمانی سرپایی و بیمارستان‌ها، اطلاعات مربوط به عفونت‌های تنفسی را جمع‌آوری و پایش می‌کند. هدف این پایش، اطلاع از میزان مراجعه افراد دارای علائم و بررسی نمونه‌های تنفسی از نظر عوامل اصلی بیماری‌زا مانند کووید-۱۹ و آنفلوآنزا است.

عبور از آستانه هشدار جهانی با ۱۷ درصد آمار

در حالی که نسبت عفونت‌های تنفسی در کمترین حالت ممکن در طول سال معمولاً حدود ۶ درصد است، در حال حاضر این میزان به حدود ۱۶ تا ۱۷ درصد رسیده است. بر اساس الگوهای جهانی، افزایش نسبت عفونت تنفسی به دلیل آنفلوآنزا یا کووید-۱۹ به بیش از ۱۰ درصد، وضعیت را به سطح هشدار می‌رساند.

سوش غالب H3N2 و تغییر شیب ابتلا

افزایش موارد آنفلوآنزا از هفته دوم آبان ماه آغاز شده و شیب بیماری نسبت به سال گذشته سریع‌تر و بیشتر است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که آنفلوآنزای تیپ A و ساب‌تایپ H3N2 نوع غالب در گردش است. این سوش جدید دو ویژگی عمده دارد:

• سرعت سرایت‌پذیری بسیار بالا.
• تغییر گروه سنی مبتلایان.

تغییر الگوی ابتلا و فشار بر مراکز درمانی

برخلاف سال‌های گذشته که بزرگسالان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای اغلب مبتلایان را تشکیل می‌دادند، در شیوع سال جاری، کودکان ۵ تا ۱۴ ساله گروه غالب مبتلایان به آنفلوآنزا هستند. این تغییر الگو سبب بروز مشکلاتی در روند درمان و مراجعات شده است.

علائم غیرمعمول و فشار بر بیمارستان‌ها

برخی مبتلایان، به‌ویژه کودکان، علائم گوارشی مانند تهوع و استفراغ و همچنین تب‌های طولانی‌مدت را تجربه کرده‌اند. میزان مراجعه به بیمارستان‌ها در برخی از شهرها در هنگام اوج گرفتن بیماری افزایش یافته و در مواردی ظرفیت بیمارستان‌ها تا نزدیکی تکمیل شدن پیش رفته است. شدت بیماری در حال حاضر در استان‌های غربی کشور مانند آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، ایلام و کرمانشاه افزایش یافته است.

نقش آلودگی هوا در تشدید آسیب ریوی

همزمانی شیوع آنفلوآنزا با آلودگی هوا در کلانشهرها، شدت اثر این بیماری‌ها را افزایش داده است. آنفلوآنزا سبب التهاب ریه می‌شود و ذرات معلق موجود در هوای آلوده می‌توانند آسیب مضاعفی به ریه‌های ملتهب وارد کنند. این همزمانی منجر به افزایش موارد بستری ناشی از عفونت‌های تنفسی شده است.

توصیه‌های درمانی و سیاست‌های آموزشی

هشدار جدی در مورد مصرف خودسرانه داروها

یکی از تهدیدهای جدی سلامت در کشور، مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک است. میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران در مقایسه با یک کشور با جمعیت مشابه، ۹ تا ۱۰ برابر بیشتر است. این مصرف بی‌رویه سبب افزایش مقاومت میکروبی شده و می‌تواند سلامت عمومی را در آینده به خطر اندازد. از مردم و پزشکان درخواست می‌شود از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک و همچنین کورتون‌هایی مانند دگزامتازون برای بیماری‌های ویروسی مانند آنفلوآنزا جداً خودداری کنند.

«شاخص تجویز آنتی‌بیوتیک بر اساس تعداد روز بیمار در سطح جهانی حدود ۲۲ درصد گزارش شده، اما این شاخص در ایران حدود ۵۲ است.»

حدود ۶۰ درصد مبتلایان به آنفلوآنزا در خانه و با داروهای ساده درمان می‌شوند، اما ۲۰ تا ۳۰ درصد به مراجعه به پزشک و در صورت لزوم، استفاده از داروی ضدویروسی نیاز دارند.

ضوابط تعطیلی مدارس: ۳۰ درصد و حداکثر ۷ روز

وزارت بهداشت و وزارت آموزش و پرورش شیوه‌نامه‌ای مشترک برای فعالیت مدارس در زمان اپیدمی آنفلوآنزا تدوین کرده‌اند. بر اساس این شیوه‌نامه، آموزش مدارس تنها تحت شرایط خاص و برای مدت محدودی می‌تواند غیرحضوری شود:

• پرشدن ظرفیت مراکز درمانی.
• ابتلای همزمان ۳۰ درصد دانش‌آموزان یک مدرسه.
• مدت زمان غیرحضوری شدن حداکثر ۵ تا ۷ روز با احتساب روزهای تعطیل.

تأکید شده است که تعطیلی طولانی‌مدت مدارس در دستور کار نیست و هدف، جلوگیری از تبدیل شدن مدارس به کانون بیماری است.

واکسن آنفلوآنزا؛ محافظت ۷۰ درصدی در برابر شدت بیماری

اگرچه بهترین زمان تزریق واکسن آنفلوآنزا (اواسط شهریور تا اواخر مهر) گذشته است، اما همچنان تزریق آن برای گروه‌های پرخطر و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای توصیه می‌شود. اثربخشی واکسن برای پیشگیری از ابتلا حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد تخمین زده می‌شود، اما شواهد علمی نشان می‌دهد که تزریق واکسن برای جلوگیری از شدت بیماری، بستری شدن و مرگ‌ومیر ناشی از آنفلوآنزا هنوز تا بیش از ۷۰ درصد مؤثر است.

پروتکل‌های پیشگیری و چشم‌انداز آینده

با توجه به اینکه پیک آنفلوآنزا از هفته دوم آبان آغاز شده است، پیش‌بینی می‌شود که این موج بیماری، با الگوبرداری از شیوع همین سوش در استرالیا، حدود ۲ تا ۲.۵ ماه در کشور به طول انجامد. مرادی بر لزوم رعایت اکید پروتکل‌های بهداشتی برای کنترل بیماری تأکید کرد:

• رعایت آداب تنفسی و شست‌وشوی مرتب دست‌ها.
• استفاده از ماسک در فضاهای بسته و شلوغ (مانند مترو و اتوبوس).
• خودداری افراد بیمار از حضور در محل کار و مدرسه و استفاده از ماسک در خانه.
• قطع ارتباط‌های نزدیک مانند دست دادن و بغل کردن.
• رعایت فاصله گذاری اجتماعی و تهویه مناسب در محل کار و زندگی.

مراقبت ویژه از گروه‌های پرخطر، به‌ویژه سالمندان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای و همچنین کودکان، در این ایام ضروری است.