تدوین سند مدیریت اجتماعی جنگل‌های زاگرس؛ ردیف بودجه مستقل و هشدار بحران ۱۰ همتی

رویکرد نوین مدیریت جنگل‌های ۱۲ استان زاگرسی

یحیی رمضانی، رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی چهارمحال و بختیاری، در همایش مدیریت پایدار جنگل‌های زاگرس تأکید کرد که ۱۲ استان کشور به‌صورت مستقیم زیرمجموعه مدیریت ۶ میلیون هکتار جنگل زاگرسی قرار دارند. مقرر شده است که مدیریت این جنگل‌ها با رویکردی متفاوت از جنگل‌های اقتصادی فلات مرکزی و جنوب کشور، با توجه به تفاوت‌های اکولوژیک، مالکیتی و کارکردی، انجام پذیرد.

در راستای همین رویکرد، سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌های زاگرسی موظف به همکاری شده‌اند و تیمی از نمایندگان استان‌ها در مهرماه امسال (۲۰ اکتبر) برای انتقال تجربیات حفاظتی جنگل‌های اتحادیه اروپا به کشور ایتالیا اعزام شدند.

بررسی و داوری پیش‌نویس سند جنگلداری اجتماعی

روند تدوین سند مدیریت اجتماعی جنگل‌های زاگرس با بهره‌گیری از خرد جمعی و دانش تخصصی دنبال شده است. پیش‌نویس این سند با حضور و داوری مدیران کل منابع طبیعی استان‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد فعال، دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور مورد بررسی قرار گرفت.

رمضانی افزود:

دانشگاه لرستان ویرایش علمی اولیه‌ای روی این سند انجام داده است و مقرر شد پس از اخذ نظرات نهایی سازمان‌های مردم‌نهاد، ویرایش نهایی سند تکمیل شود.

تأمین اعتبار ویژه در بودجه ۱۴۰۵

به دستور رییس سازمان برنامه و بودجه کشور، ماده ۲۳ مربوط به تأمین اعتبار ویژه جنگل‌های زاگرس در دستور کار قرار گرفته است. تلاش می‌شود پیش از ارسال لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ به مجلس، ردیف اعتباری مستقل و مشخصی برای این جنگل‌ها تعریف شود.

تهدیدهای نگران‌کننده جنگل‌های زاگرس

رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی چهارمحال و بختیاری، وضعیت کنونی جنگل‌های زاگرس را نگران‌کننده خواند. مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده این سرمایه ملی که در سند جدید برای مقابله با آن‌ها برنامه‌ریزی شده است، عبارتند از:

• تغییرات اقلیمی و خشکسالی
• بهره‌برداری بی‌رویه از منابع جنگلی
• ضعف‌های مدیریتی گذشته
• مشارکت ناکافی مردم محلی

بر اساس این سند، وظایف مدیریتی میان دستگاه‌های متولی تفکیک و توزیع می‌شود. همچنین قرار است کارگروه ویژه جنگل‌های زاگرس در ذیل شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان‌ها، به ریاست سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و دبیری اداره‌کل منابع طبیعی، فعال شود تا مصوبه‌های آن قابلیت اجرایی پیدا کنند.

بحران جنگل‌ها در چهارمحال و بختیاری و تبعات ملی

شواهد بحران در استان چهارمحال و بختیاری، که ۳۲۰ هزار هکتار از جنگل‌های زاگرس (با گونه غالب بلوط) در آن واقع شده، ضرورت مداخله فوری را نشان می‌دهد. رمضانی به آمار نگران‌کننده‌ای از تخریب منابع طبیعی در این استان اشاره کرد:

آمارهای کلیدی بحران در استان

• کاهش منابع آب: کاهش ۳۰ درصدی چشمه‌های اصلی استان در دو دهه گذشته.
• خشکیدگی بلوط: آلودگی و خشکیدگی ۳۵۳ هزار هکتار از جنگل‌های بلوط استان.
• فرسایش خاک: فرسایش سالانه بیش از ۱۵ تن در هکتار.
• آتش‌سوزی: افزایش ۶۰ درصدی آتش‌سوزی‌های جنگلی در پنج سال گذشته.

تبعات ملی بی‌توجهی

تخریب عرصه‌های جنگلی در این استان، تبعات ملی گسترده‌ای دارد که شامل موارد زیر است:

علل اصلی تخریب جنگل‌های استان

رییس سازمان برنامه و بودجه چهارمحال و بختیاری، عوامل تخریب ۳۰ درصدی جنگل‌های استان را تفکیک کرد و بر لزوم راهکارهای جایگزین تأکید کرد:

• تغییر اقلیم و خشکسالی: ۳۰ درصد تخریب (راهکار: آبخیزداری و سازگاری با کم‌آبی)
• چرای بی‌رویه: ۲۵ درصد تخریب (راهکار: ایجاد معیشت جایگزین)
• آفات و بیماری‌ها: ۲۰ درصد تخریب (راهکار: کنترل بیولوژیکی)
• بهره‌برداری غیر اصولی: ۱۵ درصد تخریب (راهکار: بهره‌برداری پایدار)
• عوامل انسانی: ۱۰ درصد تخریب (راهکار: حفاظت مشارکتی)

جنگلداری اجتماعی به معنای واگذاری نیست

اصغر احمدی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری، در حاشیه این همایش به رفع شبهات پیرامون سند «جنگلداری اجتماعی» پرداخت. وی تأکید کرد که این همایش با رویکرد استفاده از توان تشکل‌های مردمی، توانمندسازی جوامع محلی و بهره‌گیری از ظرفیت بومی برای حفظ، احیا، توسعه و بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی برگزار شده است.

وی هرگونه شایعه مبنی بر واگذاری جنگل‌ها به بخش خصوصی را رد کرد و یادآور شد:

• بر اساس بند «ب» ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی لایحه واگذاری اراضی ملی، جنگل‌ها از مصادیق ممنوعیت واگذاری هستند.
• هدف اصلی سند، صرفاً استفاده از ظرفیت جوامع محلی برای حفاظت، احیا و توسعه پایدار است و هیچ بحث سرمایه‌گذاری یا واگذاری در آن مطرح نیست.

احمدی تصریح کرد: جنگلداری اجتماعی به معنای مشارکت فعال مردم و جوامع محلی در حفاظت از جنگل و زیست‌بوم‌های طبیعی است و نقش اصلی در حفاظت از جنگل‌های زاگرس بر عهده همین جوامع بومی خواهد بود.