مدیرکل طرح‌های شهری مشهد: رشد جمعیت ۳ میلیونی و فشار بر زیرساخت‌ها در شرق و شمال شرق

روند توسعه کلان‌شهرها و رشد چشمگیر مشهد

به طور معمول، کلان‌شهرهایی مانند تهران، مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز و اراک که بخش عمده‌ای از جمعیت شهری کشور را در خود جای داده‌اند، رشد شهرنشینی و گسترش توسعه شهری بالاتری نسبت به شهرهای کوچک و متوسط تجربه می‌کنند.

رشد جمعیت مشهد: مدیرکل طرح‌ها و مطالعات شهری شهرداری مشهد برای اثبات این مدعا خاطرنشان کرد که جمعیت شهر مشهد در سال ۱۳۵۵ حدود ۴۰۰ هزار نفر بوده است و در آخرین سرشماری انجام شده در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر به بیش از ۳ میلیون نفر رسیده است.

طبق اولویت‌های طرح‌های توسعه شهری مشهد، بخش عمده‌ای از توسعه در اراضی منطقه ۹ (قبل از شروع ارتفاعات جنوبی با شیب کمتر از ۱۵ درصد) و اراضی مهدیه در شمال غرب مشهد پیش‌بینی شده است.

چالش‌های زیرساختی در مناطق توسعه‌یافته خارج از طرح

در حالت ایده‌آل، افزایش زیرساخت‌ها و گسترش شهرنشینی به صورت برابر پیش می‌روند؛ به این صورت که دستگاه‌های متولی، زیرساخت‌های لازم را قبل از توسعه شهری ایجاد می‌کنند. با این حال، مناطقی که خارج از طرح‌های توسعه شهری و بیشتر از نرخ رشد طبیعی گسترش پیدا می‌کنند، به دلیل عدم برنامه‌ریزی قبلی برای زیرساخت‌ها، دچار مشکلات جدی می‌شوند.

مناطق مشکل‌ساز و نابسامانی زیرساختی

متأسفانه بخش‌هایی از سمت شرق و شمال‌شرق مشهد خارج از مبانی نظریه طراحی توسعه شهری به شهر اضافه شده‌اند که منجر به نابسامانی و مشکلات زیرساختی شده است. در حال حاضر، سازمان‌های مربوطه در حال رفع این شکاف‌ها در مناطق شرقی و شمال شرقی مشهد هستند.

فشار بر سیستم حمل‌ونقل عمومی

در مناطقی که گسترش شهر بر خلاف پیش‌بینی‌ها صورت گرفته، مشکلات زیرساختی به ویژه در حوزه حمل‌ونقل عمومی وجود دارد. حوزه شرق و شمال شرق مشهد شامل:

• بلوار طبرسی
• بلوار رسالت
• شهرک شهید رجائی

در این مناطق، سیستم حمل‌ونقل عمومی تحت فشار شدید قرار دارد و حتی در مواردی، معابر موجود نیز پاسخگوی افزایش حمل‌ونقل عمومی نیستند. تنها راه‌حل این وضعیت، توازن جمعیت در سطح شهر و گسترش توسعه درون‌زا است.

سیاست‌های آمایش سرزمین: فشرده‌سازی و حفظ محیط زیست

سیاست‌های اصلی آمایش سرزمین و طرح‌های توسعه شهری، به ویژه طرح جامع شهر مشهد، بر فشرده‌سازی شهرها تاکید دارند. هدف از این سیاست، استفاده از ظرفیت‌های داخلی شهر برای جلوگیری از گسترش بیش‌ازحد است.

حفظ اراضی کشاورزی و مناطق حیاتی

یکی از دلایل اصلی جلوگیری از گسترش بی‌رویه شهر، حفظ اراضی کشاورزی اطراف مشهد واقع در شمال، شرق و غرب شهر است که برای تامین نیازهای غذایی کل کشور ضروری هستند. همچنین، برنامه‌ریزی‌های توسعه شهری باید آگاهانه انجام شود تا مبانی زیست‌محیطی زیر حفظ شوند:

• محدوده شمال کشف رود
• ارتفاعات جنوبی مشهد
• اراضی کشاورزی آستان قدس در محدوده شرق
• آبخوان اصلی شهر مشهد

بر اساس طرح‌های توسعه شهری، طرح‌های جامع توسعه حمل‌ونقل عمومی و ریلی نیز بر مبنای مناطق دارای پتانسیل توسعه شهری انجام خواهد شد.

اقدامات فعلی و طرح‌های آینده شهرداری

شهرداری مشهد در حال حاضر در حال توافق با مالکین حدود ۲۰۰۰ هکتار اراضی در سطح شهر است. بخشی از این اراضی طبق قراردادها برای معابر و خدمات ویژه ساکنین در نظر گرفته می‌شود و بخش دیگر برای رشد و توسعه سازماندهی شده شهری استفاده خواهد شد.

درخواست طرح جامع جدید

مدیرکل طرح‌ها و مطالعات شهری مشهد اعلام کرد که شهرداری طی درخواستی رسمی به استانداری، وزارت راه و شهرسازی و شورای عالی شهرسازی و معماری، خواستار شروع طرح جامع جدید شهر مشهد و یا بازنگری در مطالعات طرح جامع قبلی شده است. فرآیند تایید این درخواست در حال طی شدن است و به محض تایید، مطالعات جدید آغاز خواهد شد.

پیش‌بینی توسعه در ۱۰ تا ۱۵ سال آینده

پیش‌بینی می‌شود مناطقی در شمال و شمال غرب مشهد در معرض توسعه قرار داشته باشند. مطالعاتی در حال انجام است تا از توسعه بی‌رویه در این مناطق جلوگیری شود و در صورت بروز توسعه، فشاری بر تاسیسات وارد نشود و اراضی کشاورزی نیز حفظ شوند. اگر گسترش شهرنشینی طبق پیش‌بینی‌ها انجام شود، نهادهای مربوطه آماده توسعه خواهند بود، اما در غیر این صورت، مشکلات زیرساختی مجدداً پدیدار خواهند شد.