تحول دانشگاهی: اقتصاد دانش‌بنیان ضروری است؛ چهارمحال و بختیاری پایلوت تحول فناورانه

تحول دانشگاهی؛ گذار از آموزش‌محوری به کارآفرینی

معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تاکید بر پایان یافتن دوره دانشگاه‌های صرفاً آموزشی، از انتظارات کلان اسناد بالادستی برای ارتقای جایگاه علمی ایران، مرجعیت علمی، پاسخگویی به نیازهای ملی و نقش‌آفرینی در دیپلماسی علمی سخن گفت و اقتصاد دانش‌بنیان را انتخابی حیاتی برای آینده کشور دانست.

سید مهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین اختتامیه هفته پژوهش و فناوری و بیست و ششمین جشنواره تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر استان، اظهار داشت: ساختارهای نظارتی، دانشگاه‌ها را برای تحقق اهداف بزرگی چون ارتقای جایگاه علمی ایران، مرجعیت علمی، افزایش تاب‌آوری صنعتی و دفاعی، تامین امنیت غذایی و توجه به فناوری‌های نوظهور مورد پرسش قرار می‌دهند.

نسل‌بندی دانشگاه‌ها و تعریف دانشگاه کارآفرین

ابطحی ضمن انتقاد از برداشت‌های سطحی از نسل‌بندی دانشگاه‌ها، توضیح داد که تحول به نسل سوم (فناوری و ارزش‌آفرینی) یک تغییر ماهوی است، نه صرفاً افزودن چند عنوان یا افزایش تعداد مقالات. وی دانشگاه کارآفرین را این‌گونه تعریف کرد:

«دانشگاه کارآفرین، دانشگاهی است که در آن آموزش و پژوهش در تعامل کامل با جامعه و صنعت قرار می‌گیرد. در این دانشگاه، استاد تنها منتقل‌کننده دانش نیست، بلکه همراه دانشجو در یک فرآیند یادگیری مبتنی بر تحقیق جهانی حرکت می‌کند.»

وی افزود که در دانشگاه نسل سوم، رئیس دانشگاه باید یک مدیر حرفه‌ای با توانایی جذب سرمایه و توسعه منطقه‌ای باشد. همچنین، نخستین نشانه تحول در رفتار دانشجو دیده می‌شود که دغدغه‌اش کیفیت محتوای آموزشی است نه مسائل رفاهی، و استاد، دانشجوی تحصیلات تکمیلی را شریک پژوهشی خود می‌بیند.

اقتصاد دانش‌بنیان، انتخاب ضروری برای آینده کشور

معاون پژوهشی وزارت علوم مدل توسعه سنتی ایران را به بن‌بست رسیده توصیف کرد و تاکید نمود که اقتصاد دانش‌بنیان یک شوخی یا شعار نیست، بلکه انتخابی ضروری برای آینده کشور است. وی متذکر شد که ارزش کل ذخایر نفتی ایران در مقایسه با ارزش اقتصاد دانش‌بنیان جهانی، دیگر یک مزیت تعیین‌کننده محسوب نمی‌شود.

تعامل صنعت و دانشگاه: استقرار مراکز تحقیقاتی

ابطحی خواستار تغییر نگاه صنعت به دانشگاه شد و بر لزوم همکاری مشترک تأکید کرد:

• صنعت نباید دانشگاه را تنها محلی برای دریافت خدمات پژوهشی بداند.
• صنعت باید بخشی از مراکز تحقیقاتی خود را در داخل دانشگاه‌ها مستقر کند.
• این همکاری مشترک، هم صنعت را پیش می‌برد و هم کیفیت آموزش و پژوهش دانشگاه را چند برابر می‌کند.

وی یادآور شد که قانون جهش تولید دانش‌بنیان امکان استقرار بودجه تحقیقاتی صنایع در دانشگاه‌ها و استفاده از معافیت‌های مالیاتی را فراهم کرده است.

چهارمحال و بختیاری؛ پایلوت تحول فناورانه

جعفر مردانی، استاندار چهارمحال و بختیاری، در این مراسم با اشاره به ظرفیت‌های ویژه استان در حوزه‌هایی چون کشاورزی هوشمند، گردشگری طبیعی، صنایع کوچک و انرژی‌های نو، اعلام کرد که استان آمادگی دارد به پایلوت تحول فناورانه کشور تبدیل شود.

استاندار تاکید کرد که پژوهش ستون فقرات پیشرفت و زیرساخت اصلی توسعه پایدار است. وی دانشگاه‌ها را اتاق فکر دولت و موتور محرک تمدن‌سازی خواند و افزود که دانشگاه بدون پیوند با صنعت، جامعه و نظام حکمرانی نمی‌تواند در آینده‌سازی نقش ایفا کند.

پژوهش کاربردی با پیوست تجاری‌سازی

مردانی چالش‌های مهم استان، از جمله کم‌آبی، بهره‌وری پایین کشاورزی، مدیریت منابع طبیعی و اشتغال جوانان را نیازمند پژوهش‌های کاربردی دانست و تصریح کرد: پژوهشی ارزشمند است که پیوست تجاری‌سازی داشته باشد. طرح‌های پژوهشی بدون پیوست تجاری‌سازی و بدون مسیر روشن برای تبدیل نتایج به تولید یا فناوری، حمایت نخواهند شد.

وی با اشاره به راه‌اندازی دبیرخانه دائمی هوش مصنوعی در دانشگاه شهرکرد و کارگروه استانی آن در استانداری، بر لزوم حرکت به سمت حکمرانی علمی تاکید کرد و گفت: «راه عبور از مشکلات و ساختن آینده از مسیر پژوهش، نوآوری و تجاری‌سازی می‌گذرد.»

جهش فناورانه و آماری دانشگاه شهرکرد

سعید کریمی، رئیس دانشگاه شهرکرد، گزارشی از عملکرد یک‌ساله این مرکز ارائه داد و از رشد چشمگیر فعالیت‌های فناورانه خبر داد:

• رشد ۲۰ درصدی قراردادهای ارتباط با صنعت.
• افزایش ۱۵۰ درصدی حجم مالی پروژه‌های مشترک.
• افزایش بیش از ۶۰ درصدی تعداد مقالات پژوهشی.
• راه‌اندازی پژوهشکده و دریافت مجوز نشریه تخصصی هوش مصنوعی.
• جذب بیش از ۱۲ شرکت نوپا و تیم دانشجویی در مرکز نوآوری دانشگاه.

کریمی تاکید کرد که دانشگاه شهرکرد همراه با دیگر مراکز آموزش عالی و پارک علم و فناوری، یک جبهه واحد در حوزه علم و فناوری تشکیل داده‌اند تا بتوانند گره‌ای از مشکلات استان و کشور باز کنند.

تجلیل از برترین‌های پژوهش و فناوری

در پایان این آیین، از پژوهش‌گران برتر دانشگاهی، دانشجویی، دانش‌آموزی، دستگاه‌های اجرایی، بخش کشاورزی، صنعت، شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور استان تجلیل به عمل آمد.