ترور الغماری و نفوذ اسرائیل؛ استراتژی بقا و چالش‌های رهبری متمرکز حوثی‌ها

ترور الغماری و بحران رهبری در جنبش حوثی‌ها

در پی اعلام خبر کشته شدن محمد الغماری، رئیس برجسته ستاد مشترک جنبش انصارالله یمن (حوثی‌ها) در ماه اکتبر، پرسش‌های مهمی درباره آینده این گروه و توانایی آن در حفظ بازدارندگی مؤثر در برابر تهدیدات امنیتی، به‌ویژه از جانب اسرائیل، مطرح شده است. این ترور، که پس از حملات هوایی ماه اوت به مقامات ارشد حوثی رخ داد، نشان‌دهنده یک تحول جدی در موازنه قدرت منطقه‌ای و نفوذ اطلاعاتی است که می‌تواند سازمان داخلی حوثی‌ها را در بلندمدت تضعیف کند.

ریشه‌ها و ساختار متمرکز جنبش انصارالله

جنبش حوثی‌ها در جریان شش درگیری بزرگ با دولت مرکزی یمن بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ که به «جنگ‌های صعده» مشهورند، به شکل کنونی خود درآمد. فعالیت در محیطی پرخطر در جریان جنگ داخلی یمن، ذهنیت و سازمان داخلی حوثی‌ها را عمیقاً شکل داد و آن‌ها را به گروهی محتاط، مخفی‌کار و به‌شدت منظم تبدیل کرد. این شرایط، همراه با ایدئولوژی گروه و ترس دائمی از شکاف داخلی، ماهیت بسیار متمرکز رهبری را تقویت کرد.

خطر تضعیف رهبری متمرکز

عبدالملک الحوثی به‌عنوان رهبر کنونی، همواره تصمیم‌گیرنده نهایی و مرجع حل هرگونه اختلاف داخلی بوده است. اما توانایی جدید اسرائیل برای هدف‌گیری چهره‌های ارشد حوثی، تغییراتی در پروتکل‌های امنیتی ایجاد کرده که در بلندمدت می‌تواند سبک رهبری متمرکز را که پیش‌تر باعث انسجام و کارآمدی گروه شده بود، تضعیف کند.

نسل اول: وفاداران جنگ‌های صعده

نسل نخست جنگجویان حوثی عمدتاً از استان شمالی صعده و مناطق مجاور آن بودند و از پیش‌زمینه‌های اجتماعی و قبیله‌ای مشابهی می‌آمدند. این نسل که در زمانه‌ای دشوار بالیده و توسط جاه‌طلبی و ایدئولوژی هدایت می‌شد، در یک بستر کاملاً محلی یمنی شکل گرفت؛ زمانی که حمایت ایران یا وجود نداشت یا بسیار محدود بود.

اهمیت این نسل نخست در وفاداری پایدار و نقش محوری آن‌ها در رهبری جنبش نهفته است. عبدالملک الحوثی همچنان برای اداره امور دولتی و فرماندهی عملیات نظامی بر این دایره مورد اعتماد تکیه می‌کند. با این حال، حوثی‌ها در طول جنگ ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ با ائتلاف سعودی، بسیاری از نیروهای رده دوم و سوم این نسل را از دست دادند و اخیراً نیز در مقابله با اسرائیل، شاهد از دست دادن چهره‌های رده اول بوده‌اند.

تغییر نسلی تحت نفوذ ایران

تفاوت اصلی نسل جدید حوثی‌ها با قدیمی‌ترها در شکل‌گیری تجربیات آن‌هاست؛ نسل جدید تحت آموزش گسترده جمهوری اسلامی ایران رشد یافته‌اند، در حالی که نسل قدیم محصول جنگ‌های صعده در دوران کمترین دخالت تهران بودند. در نتیجه، هر تلاش اسرائیل برای ترور رهبری کنونی می‌تواند نسل جدیدی را که بیش از پیش تحت تأثیر ایران است، سریع‌تر به قدرت برساند. اما از دست رفتن نسل قدیم پیش از تکمیل نهادسازی، می‌تواند به از دست رفتن تجربیات انباشته و تضعیف پیوند حوثی‌ها با ریشه‌های محلی خود منجر شود.

تشدید تقابل و نفوذ اطلاعاتی اسرائیل

حوثی‌ها اندکی پس از آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، عملیات دریایی علیه کشتی‌های مرتبط با اسرائیل و حملات موشکی و پهپادی علیه بندر ایلات را آغاز کردند. در ژوئیه ۲۰۲۴، یک پهپاد یمنی به تل‌آویو رسید و یک نفر را کشت؛ حادثه‌ای که نخستین تلفات حوثی‌ها در بزرگ‌ترین شهر اسرائیل بود و شوک بزرگی ایجاد کرد.

نشانه‌های نفوذ: ترور الغماری و مقامات دیگر

فردای آن روز، ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۴، اسرائیل حملات خود به یمن را آغاز کرد. اما نخستین حمله موفق اسرائیل به یک رهبر حوثی در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۵ با ترور رئیس ستاد مشترک، الغماری، انجام شد. در ۲۸ اوت، اسرائیل کابینه حوثی در صنعا را هدف قرار داد و نخست‌وزیر و چند وزیر را کشت. شش هفته بعد، در ۱۶ اکتبر، رسانه‌های حوثی خبر کشته شدن الغماری را تأیید کردند.

قتل الغماری نشان‌دهنده یک تحول مهم بود: اسرائیل توانسته به دفاع‌های یک شبکه بسته نفوذ کند و موانع اطلاعاتی دیرینه را پشت سر بگذارد.

راهبردهای بقا و چالش‌های داخلی حوثی‌ها

پس از ترور چهره‌های ارشد حزب‌الله در سپتامبر ۲۰۲۴، حوثی‌ها از این وقایع درس گرفتند و به این باور رسیدند که فناوری عامل دقت حملات اسرائیل است. در نتیجه، آن‌ها پروتکل‌های امنیتی خود را به شکل چشمگیری تغییر دادند:

• محدودیت ارتباطات الکترونیکی: دستور داده شد استفاده از تلفن همراه و سایر دستگاه‌ها، به‌ویژه در میان نیروهای امنیتی و نظامی، به‌شدت محدود شود.
• بازگشت به ارتباطات چهره‌به‌چهره: نشست‌های میان رهبران به‌شدت کاهش یافته و ارتباطات حضوری جایگزین شده است.
• فرماندهی مستقل: به واحدهای مختلف نظامی دستور داده شده که در صورت قطع ارتباطات، به‌صورت مستقل عمل کنند.

این اقدام آخر، هرچند برای بقا ضروری است، اما می‌تواند یکی از نقاط قوت گروه یعنی «وحدت فرماندهی» را که توسط ساختار متمرکز تضمین می‌شد، تضعیف کند.

افزایش پارانویا و موج بازداشت‌ها

موفقیت اسرائیل در هدف‌گیری رهبران حوثی، پارانویای امنیتی آن‌ها را افزایش داده و به موج گسترده‌ای از بازداشت‌ها منجر شده است. صدها نفر، از جمله بیش از ۵۰ کارمند سازمان ملل، به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت شده‌اند. این سرکوب گسترده، بیانگر افزایش ناامنی و بی‌اعتمادی عمیق گروه نسبت به هرگونه تماس خارجی است.

ماه گذشته، دادگاهی در صنعا ۱۷ نفر را به اعدام محکوم کرد به‌دلیل جاسوسی برای «کشورهای خارجی در حالت دشمنی با یمن در دوره ۲۰۲۴–۲۰۲۵»، با اشاره به همکاری با اطلاعات بریتانیا، اسرائیل، عربستان و آمریکا. با این حال، کنار گذاشتن کامل فناوری‌های ارتباطی مدرن نه عملی است و نه پایدار، و پروتکل‌های جدید ممکن است ناکارآمدی عملیاتی و چالش‌های لجستیکی به‌دنبال داشته باشند.

تبدیل یمن به صحنه رقابت راهبردی

اگرچه حوثی‌ها حملات دریایی و هوایی علیه اسرائیل را برای اجبار به آتش‌بس در غزه آغاز کردند، اما اعلام آتش‌بس تغییری در رویکرد آن‌ها ایجاد نکرده است. رهبر جنبش یمن در سخنرانی اوایل نوامبر تأکید کرد که رویارویی با اسرائیل ادامه خواهد داشت، زیرا اسرائیل همچنان سرزمین‌های فلسطینی را اشغال کرده است.

از سوی دیگر، نخست‌وزیر اسرائیل نیز اعلام کرده که هدف قراردادن حوثی‌ها همچنان یک هدف راهبردی خواهد بود. این وضعیت نشان می‌دهد که یمن اکنون به صحنه‌ای برای رقابت مستمر و در حال تشدید بین حوثی‌ها و اسرائیل بدل شده است. در این معادله جدید، غزه و آینده آن اکنون موضوعی ثانویه شده‌اند و تقابل به یک هدف راهبردی دوجانبه تبدیل شده است.