گزارش آنکتاد: عبور تجارت جهانی از ۳۵ تریلیون دلار و تهدیدهای ۲۰۲۶

چشم‌انداز ۳۵ تریلیون دلاری سال ۲۰۲۵

در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵، هر دو بخش کالا و خدمات در رشد تجارت جهانی نقش‌آفرین بودند. تجارت کالا با رشدی نزدیک به ۲ درصد و تجارت خدمات با رشد ۴ درصدی نسبت به سه‌ماهه دوم سال، جریان مثبت مبادلات را حفظ کردند.

برآوردهای آنکتاد حاکی از آن است که این روند مثبت در سه‌ماهه پایانی سال نیز ادامه خواهد داشت. در صورت تحقق این پیش‌بینی‌ها، حجم کلی تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۳۵ تریلیون دلار خواهد رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴، حدود ۲.۲ تریلیون دلار افزایش و رشد سالانه‌ای نزدیک به ۷ درصد را نشان می‌دهد. سهم بخش کالا از این رشد، ۱.۵ تریلیون دلار (۶ درصد) و سهم بخش خدمات ۷۵۰ میلیارد دلار (۹ درصد) پیش‌بینی شده است. همچنین، انتظار می‌رود که در پایان سال، افزایش حجم مبادلات، محرک اصلی رشد ارزش تجارت جهانی باشد، برخلاف نیمه اول سال که تورم عامل اصلی رشد ارزش بود.

تهدیدها و فرصت‌های کلیدی در سال ۲۰۲۶

اگرچه چشم‌انداز ۲۰۲۵ قوی ارزیابی می‌شود، اما ریسک‌های جدیدی برای سال ۲۰۲۶ در حال شکل‌گیری هستند که فعالیت تجاری را تحت فشار قرار می‌دهند. مهم‌ترین این عوامل عبارتند از:

موانع اصلی پیش‌روی تجارت جهانی

• کندی رشد اقتصاد جهانی: کاهش تقاضا در بازارهای بزرگ.
• تنش‌های ژئوپلیتیک و درگیری‌ها: تشدید شکاف‌های سیاسی و عدم قطعیت‌های سیاستی.
• افزایش هزینه‌های تجارت: ناشی از تعرفه‌ها و مقررات پیچیده.
• عدم قطعیت در سیاست تجاری ایالات متحده: ریسک تغییرات ناگهانی در قوانین.
• فشارهای فزاینده بدهی: به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه.

عوامل تقویت‌کننده جریان‌های تجاری

در مقابل این تهدیدها، برخی عوامل می‌توانند به تقویت تجارت جهانی کمک کنند:

• گسترش تجارت درون‌منطقه‌ای: به‌ویژه میان اقتصادهای در حال توسعه (تجارت جنوبی).
• رشد تقاضای وارداتی: در بازارهای نوظهور و مصرف‌محور.
• بخش‌های با رشد سریع: فناوری‌های دیجیتال، هوش مصنوعی و صنایع محیط‌زیستی.
• کاهش نرخ‌های بهره: تعدیل تدریجی سیاست‌های پولی توسط بانک‌های مرکزی.

ناهمگونی عملکرد در مناطق و کشورها

در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵، روند رشد صادرات مناطق مختلف جهان یکسان نبود. در حالی که تجارت درون‌منطقه‌ای در آمریکای جنوبی و آفریقا گسترش قابل‌توجهی یافت و بیشترین رشد تجارت کالاها در آمریکای جنوبی و آسیا-آرام ثبت شد، آمریکای شمالی با کاهش صادرات مواجه شد. تجارت درون‌منطقه‌ای شرق آسیا نیز با جهش ۱۰ درصدی، پویایی خود را حفظ کرد.

وضعیت تجارت کالایی و خدماتی کشورهای بزرگ

در بخش کالا، برزیل، کره‌جنوبی و آفریقای جنوبی عملکردی قدرتمند داشتند، در حالی که ژاپن و ایالات متحده با افت نسبی مواجه شدند. در چین، واردات افزایش یافت اما صادرات متوقف شد، هرچند این کشور همچنان بزرگ‌ترین صادرکننده جهان در دوره ۱۲ ماهه محسوب می‌شود. در بخش خدمات، صادرات چین و کره‌جنوبی رشد قابل‌توجهی داشت و چین و هند در صدر رشد صادراتی ۱۲ ماهه قرار گرفتند.

بازتعریف مسیرهای تجارت و عقب‌نشینی سوخت‌های فسیلی

جهان شاهد تغییر الگوی رشد تجارت است؛ رشد مبادلات میان کشورهایی که از روابط سیاسی نزدیک‌تری برخوردارند، دوباره افزایش یافته و بالاتر از میانگین تاریخی باقی مانده است. همچنین، روند Nearshoring (انتقال فعالیت‌های تجاری به کشورهای نزدیک جغرافیایی) اندکی بهبود یافته که نشان‌دهنده تقویت مبادلات میان کشورهای همسایه است.

در بخش‌های صنعتی، تجارت منابع طبیعی تحت فشار کاهش قیمت سوخت‌های معدنی، رشد ضعیف‌تری داشتند. در بازه ۱۲ ماهه گذشته، تجارت صنعتی با رشد حدود ۱۰ درصدی از سایر بخش‌ها پیشی گرفت و محصولات آهن و فولاد بیشترین جهش را تجربه کردند.

«تجارت سوخت‌های فسیلی به‌دلیل افت شدید قیمت‌ها کاهش یافت. در مقابل، بخش الکترونیک فراتر از میانگین صنعت رشد کرد و تقاضای فزاینده برای محصولات مرتبط با هوش مصنوعی محرک اصلی آن بود.»

تجارت محصولات کشاورزی نیز جهش قابل‌توجهی داشت و غلات، میوه‌ها و روغن‌ها در صدر این رشد قرار گرفتند. با این حال، تجارت انرژی‌های تجدیدپذیر همچنان پرنوسان باقی مانده؛ محصولات بادی و باتری رشد کردند اما محصولات خورشیدی و مواد معدنی حیاتی با افت مواجه شدند.