«مانکوزب»؛ قارچ‌کش پرکاربرد با خطر سرطان، اختلالات عصبی و آسیب ژنتیکی

آفت‌کش‌ها؛ تعادل شکننده میان تولید و سلامت

آفت‌کش‌ها سال‌هاست که به عنوان ابزاری حیاتی برای کنترل آفات کشاورزی و حفظ محصولات به کار می‌روند و نقش مهمی در تضمین امنیت غذایی و افزایش تولید دارند. با این حال، ماهیت شیمیایی این ترکیبات سبب می‌شود که به راحتی وارد آب، هوا و خاک شوند و از طریق استنشاق، تماس پوستی یا مصرف مواد غذایی آلوده، سلامت عمومی را به خطر اندازند.

پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که مواجهه با بسیاری از این مواد با بیماری‌های جدی نظیر سرطان، اختلالات عصبی، مشکلات غدد و بیماری‌های قلبی ارتباط مستقیم دارد. در این میان، قارچ‌کش‌ها که برای محافظت از محصولات در برابر بیماری‌های قارچی استفاده می‌شوند، به دلیل کاربرد گسترده و مداوم، انباشت بیشتری در محیط زیست دارند و بقایای آن‌ها اکوسیستم‌ها را به شدت آلوده می‌کند.

مانکوزب؛ قارچ‌کشی پرکاربرد از خانواده دی‌تیوکاربامات

ترکیباتی نظیر «مانکوزب» به دلیل اثرگذاری بالا و کاربرد وسیع در محافظت از انواع محصولات زراعی، سبزیجات، میوه‌ها و حتی مصارف صنعتی، اهمیت ویژه‌ای دارند. این قارچ‌کش‌ها اگرچه برای ایجاد سمیت در قارچ‌ها طراحی شده‌اند، اما مطالعات نشان می‌دهند که تماس طولانی‌مدت با آن‌ها می‌تواند اثرات قابل توجهی بر اندام‌های انسان و حیوانات بگذارد. مواجهه‌های مکرر با ترکیبات این گروه علاوه بر تأثیرات کوتاه‌مدت، می‌تواند منجر به پیامدهای زیر شود:

• اختلالات هورمونی
• آسیب‌های ژنتیکی
• مشکلات عصبی
• تغییرات سلولی

ساختار شیمیایی مانکوزب و باقی ماندن آن در محیط، خطر تماس انسانی را، به‌ویژه برای کارگران کشاورزی، به شدت افزایش می‌دهد.

بررسی جامع اثرات سمی مانکوزب در یک پژوهش مروری

پژوهشی مروری با همکاری محققانی از گروه فارماکولوژی و سم‌شناسی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد و دانشگاه جیرفت، به بررسی دقیق اثرات سمی مواجهه با مانکوزب پرداخته است. هدف این تحقیق، ارائه دیدی روشن نسبت به پیامدهای زیستی و مکانیسم‌های آسیب‌رسان این قارچ‌کش و ارزیابی خطرات آن برای سلامت عمومی بوده است.

روش کار پژوهشگر شامل جمع‌بندی و مقایسه نتایج تحقیقات پیشین در مدل‌های حیوانی و انسانی بوده است. این بررسی داده‌های علمی منتشر شده درباره نحوه تأثیرگذاری ترکیب، چگونگی ورود آن به بدن، پیامدهای سلولی و مولکولی و اثرات آن بر اندام‌های مختلف را در بر می‌گیرد.

آسیب‌های سلولی و مولکولی

یافته‌های جمع‌بندی شده نشان می‌دهند که مانکوزب قادر است باعث آسیب‌های ژنتیکی و اختلال در عملکرد میتوکندری شود. این اختلالات، شرایطی به نام «استرس اکسیداتیو» را در سلول‌ها ایجاد می‌کنند؛ وضعیتی که به افزایش رادیکال‌های آزاد و آسیب جدی به بافت‌های بدن منجر می‌شود.

بر اساس این بررسی، اندام‌هایی مانند کبد، دستگاه عصبی و سیستم تولید مثل بیشترین آسیب را از فرایند استرس اکسیداتیو ناشی از مانکوزب متحمل می‌شوند.

افزایش خطر بیماری‌های مزمن و سرطان

جمع‌بندی مطالعات حاکی از آن است که تماس طولانی‌مدت با مانکوزب می‌تواند خطر بروز بیماری‌های مزمن را به طور چشمگیری افزایش دهد. شواهد موجود نشان می‌دهند که این قارچ‌کش نه تنها در سطح سلولی اثر مخرب دارد، بلکه می‌تواند احتمال ابتلا به موارد زیر را نیز بالا ببرد:

• برخی سرطان‌ها (ملانوم، سرطان مغز و پروستات)
• مشکلات تیروئید
• اختلالات عصبی

شواهد جهانی و اقدام اتحادیه اروپا

اهمیت موضوع با توجه به آمارهای بین‌المللی بیشتر آشکار می‌شود؛ سالانه صدها هزار نفر در جهان به دلیل مسمومیت با آفت‌کش‌ها جان خود را از دست می‌دهند. در چندین مطالعه، کارگرانی که به طور شغلی با مانکوزب سروکار دارند، نشانه‌هایی از افزایش مواد سمی و استرس اکسیداتیو در بدن خود نشان داده‌اند.

پژوهش‌های اپیدمیولوژیک که خطر سرطان‌زایی مانکوزب را تأیید می‌کنند، موجب یک اقدام مهم در سطح جهانی شد:

بررسی‌های مولکولی جدیدتر نشان می‌دهند که اجزای فلزی مانکوزب، مانند منگنز و روی، در ایجاد رادیکال‌های آزاد نقش دارند و با اختلال در عملکرد میتوکندری، به مرگ سلولی و التهاب منجر می‌شوند. این داده‌ها بر خلاف گزارش‌های قدیمی‌تر است که این قارچ‌کش را کم‌خطر توصیف می‌کردند و احتمال اختلالات هورمونی و سرطان‌زایی متابولیت‌های آن را تأیید می‌کنند.

نتایج علمی و فنی این تحقیق در «مجله فیزیولوژی و فارماکولوژی ایران»، که یکی از نشریات معتبر در زمینه سم‌شناسی و مکانیزم‌های زیستی است، منتشر شده است.