انتقاد از «کارخانه‌های مرده» ایران و ستایش الگوی موفق سازمان انرژی اتمی

تفاوت بنیادین: کارخانه ایستا در برابر صنعت زنده

رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی با طرح مقدمه‌ای مهم، به مقایسه وضعیت موجود در ایران با کشورهای پیشرفته پرداخت. وی اظهار داشت که سال‌هاست از الگوی ارتباط دانشگاه و صنعت سخن می‌گوییم، بدون آنکه به تفاوت‌های اساسی در شرایط، باورها، اقتصاد، دانشگاه و صنعت ایران با کشورهای توسعه‌یافته توجه کنیم.

ما می‌خواهیم الگوهای توسعه‌یافته را در کشور پیاده کنیم، اما در ایران به ندرت «صنعت» و بیشتر «کارخانه» داریم. کارخانه موجودی ایستا و مرده است که پویایی ندارد.

وی در تعریف کارخانه و صنعت واقعی گفت:

• کارخانه: موجودی است که با ساخت زمین، واردات ماشین‌آلات، آموزش کارگران و استفاده از مواد اولیه، محصول تولید می‌کند (مانند کارخانه نساجی). این موجودی ایستا و فاقد پویایی است.
• صنعت واقعی: صنعتی مانند یک موجود زنده و پویا است که برای رشد و بقا نیاز به خوراک دارد.

تکنولوژی: خوراک حیاتی و بن‌بست جذب

سعید سرکار، تکنولوژی را خوراک حیاتی صنعت دانست و تاکید کرد که اگر تکنولوژی به صنعت نرسد، آن صنعت به سرعت از دور رقابت خارج خواهد شد. وی وضعیت صنایع در عرصه رقابت جهانی را به دوندگانی تشبیه کرد که با سرعت بالا روی تردمیل می‌دوند و توقف لحظه‌ای به معنای پرتاب شدن به بیرون است.

برای باقی ماندن در عرصه رقابت، صنایع باید به طور مستمر کیفیت محصولات خود را بالا ببرند، از خلاقیت و نوآوری برخوردار باشند و خود خالق تکنولوژی باشند یا آن را سفارش دهند.

وی خاطرنشان کرد که با وجود اینکه خلق فناوری در ایران نسبتاً خوب است، اما این فعالیت‌ها در «بن‌بست جذب» قرار می‌گیرند. این موضوع به دلیل عدم ساخت ظرفیت جذب در صنعت است. صنعت مرده تکنولوژی را پس می‌زند، در حالی که صنعت با جذب و خلق تکنولوژی زنده است.

تفاوت در رویکرد توسعه فناوری

وی افزود که در کشورهای پیشرفته، حدود ۹۰ درصد خلق فناوری و توسعه تکنولوژی خلاقانه از دل صنایع می‌آید و شاید تنها ۱۰ درصد از دانشگاه‌ها. اما در ایران این موضوع معکوس است؛ بنابراین، رسالت خلق تکنولوژی در حال حاضر بر عهده دانشگاه‌ها و مؤسسات فعال در عرصه تکنولوژی است.

الگوی موفق سازمان انرژی اتمی و چشم‌انداز اقتصاد دانش‌بنیان

سعید سرکار سازمان انرژی اتمی را به عنوان الگویی موفق و متناسب با شرایط کشور معرفی کرد. الگوی این سازمان این است که از دل خود، شرکت‌های خلاق دانش‌بنیان را تولید می‌کند و صنعت مورد نیاز را می‌سازد. این فرآیند «زایش» باعث ایجاد یک رابطه ارگانیک بین صنعت و دانش می‌شود.

صنایع زایش‌یافته از سازمان انرژی اتمی:

• صنعت هسته‌ای
• صنعت پلاسما
• صنعت لیزر

رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی ابراز امیدواری کرد که این الگو توسط سایر سازمان‌ها و پژوهشگاه‌های تخصصی نیز پیاده شود. وی تاکید کرد که هدف پژوهش نباید صرفاً تولید مقاله باشد، زیرا این امر «ظلم به جامعه» است و اگر در مسیر توسعه فناوری و مرز دانش حرکت نکنیم، کشور عقب‌مانده و ابتر خواهد شد.

وی در پایان تصریح کرد که صنعت آینده را باید اقتصاد دانش‌بنیان بسازد و ابراز امیدواری کرد که اقتصاد کشور از اقتصاد مبتنی بر مواد خام به اقتصادی مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته و دانش‌بنیان تبدیل شود.