نقش دوگانه ماسک‌ها در مواجهه با میکروپلاستیک‌ها: محافظت و منبع آلودگی

میکروپلاستیک‌ها: تهدیدی خاموش برای دستگاه تنفسی

میکروپلاستیک‌ها ذراتی بسیار کوچک و پلیمری هستند که ابعاد آن‌ها بین یک میکرومتر تا پنج میلی‌متر متغیر است. این ذرات که از فرسایش پلاستیک‌ها، لوازم پزشکی و مواد شیمیایی آزاد می‌شوند، به طور گسترده‌ای در هوا، آب، خاک و محیط زندگی روزمره ما یافت می‌شوند. نگرانی اصلی در خصوص این ذرات، توانایی آن‌ها در نفوذ به بخش‌های عمیق‌تر ریه است که می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامتی داشته باشد.

• اثرات التهابی: برخی مطالعات نشان داده‌اند که میکروپلاستیک‌ها می‌توانند به عنوان محرک عمل کرده و بدن را وادار به پاسخ التهابی کنند.
• تأثیر بر ایمنی: احتمال می‌رود که این ذرات سیستم ایمنی بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهند.

ضرورت مطالعه‌ای مبتنی بر داده‌های واقعی

با توجه به فراگیری استفاده از ماسک در سال‌های اخیر، بحث درباره نقش آن در کاهش یا افزایش تماس با این آلاینده‌ها اهمیت مضاعفی پیدا کرده است. مطالعات گذشته اغلب از دستگاه‌های شبیه‌ساز تنفس استفاده کرده بودند که قادر به بازسازی دقیق شرایط محیطی و فردی نبودند. این کمبود داده‌های واقعی، نقش ماسک در کنترل ورود ذرات پلاستیکی را مبهم ساخته بود.

در این شرایط، نیاز به پژوهشی جامع احساس می‌شد که بتواند با استفاده از نمونه‌های واقعی، تأثیر ماسک را بر میزان میکروپلاستیک‌ها در مجاری بینی افراد بسنجد. مایع شستشوی بینی به عنوان یک معیار واقعی، نمایی دقیق از آلاینده‌هایی که به طور روزمره وارد بینی می‌شوند، ارائه می‌دهد.

جزئیات پژوهش و روش کار

مریم حضرتی از دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، این موضوع را در قالب یک تحقیق علمی بررسی کرد. هدف از این پژوهش روشن ساختن این نکته بود که آیا ماسک‌ها تنها یک سپر محافظ هستند یا خود می‌توانند منبعی برای این ذرات محسوب شوند.

جمع‌آوری و آنالیز نمونه‌ها

نمونه‌های مورد نیاز برای این مطالعه از کارکنان بخش‌های مختلف بیمارستان امام خمینی اردبیل جمع‌آوری شد. این نمونه‌ها شامل:

• نمونه‌های ماسک استفاده شده.
• نمونه‌های شستشوی بینی کارکنان.

سپس این نمونه‌ها تحت شرایط کنترل شده آزمایشگاهی آنالیز شدند تا مقدار و اندازه ذرات میکروپلاستیک موجود در آن‌ها تعیین شود. این روش امکان مقایسه دقیق وضعیت افراد را پیش و پس از استفاده از ماسک فراهم کرد.

نتایج کلیدی: کاهش مؤثر ذرات محیطی

نتایج این تحقیق به وضوح نشان داد که استفاده از ماسک در کاهش ورود میکروپلاستیک‌های محیطی مؤثر است. میزان میکروپلاستیک‌ها در مایع شستشوی بینی افراد پس از استفاده از ماسک، کاهش قابل توجهی داشت:

پیش از استفاده از ماسک، این مقدار ۲۶.۹ میکروپلاستیک در هر میلی‌لیتر بود، اما پس از استفاده از ماسک به ۷.۷۶ میکروپلاستیک کاهش یافت.

این یافته تأیید می‌کند که ماسک‌ها نقش مهمی در محدود کردن ورود بخش قابل توجهی از میکروپلاستیک‌های موجود در محیط ایفا می‌کنند.

ماسک‌ها؛ منبع انتشار ذرات کوچک‌تر

در مقابل، بخش دیگری از یافته‌ها جنبه‌ای متفاوت از عملکرد ماسک‌ها را آشکار ساخت. داده‌ها نشان دادند که ماسک‌ها خود نیز مقدار کمی از میکروپلاستیک‌های با اندازه کوچک‌تر را آزاد می‌کنند. این موضوع با افزایش درصد ذرات در محدوده اندازه ۱.۵ تا ۲۵ میکرومتر در نمونه‌های بینی پس از استفاده از ماسک مشخص شد:

این افزایش نشان می‌دهد که احتمالاً بخشی از ذرات کوچک‌تر در اثر سایش یا فرسایش، از الیاف ماسک جدا شده و وارد مجرای بینی می‌شوند.

سایر یافته‌ها و جمع‌بندی نهایی

محققان همچنین دریافتند که تعداد میکروپلاستیک‌های موجود در ماسک‌های استفاده شده به مراتب بیشتر از ماسک‌های نو بود که این امر می‌تواند به جذب ذرات موجود در هوا توسط ماسک نسبت داده شود. همچنین، بیشترین میزان آلودگی در بخش آزمایشگاه بیمارستان مشاهده شد که احتمالاً ناشی از حضور ابزار و مواد پلاستیکی فراوان در آن محیط است.

در مجموع، این داده‌ها تأیید می‌کنند که در حالی که ماسک در کاهش ورود ذرات محیطی مؤثر است، خود نیز مقدار اندکی از ذرات کوچک را وارد مجرای بینی می‌کند. این پژوهش علمی در «مجله سلامت و بهداشت» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل منتشر شده است.