طرح تبدیل رایگان خودروها به CNG؛ صرفه‌جویی میلیونی بنزین با وجود کاهش سهم سوخت گاز

تاریخچه و اهداف طرح دوگانه‌سوز کردن

طرح دوگانه‌سوز کردن خودروها از دهه ۸۰ شمسی در ایران آغاز شد و به دلیل صرفه‌جویی قابل توجه در هزینه‌ها، به سرعت گسترش یافت. خودروهای دوگانه‌سوز از دو نوع سوخت، معمولاً سوخت‌های فسیلی (بنزین یا گازوئیل) و گازهای طبیعی (CNG یا LPG)، به طور همزمان استفاده می‌کنند.

یکی از مزایای اصلی این فناوری، کاهش انتشارات گازهای گلخانه‌ای و آلودگی هوا است. با این حال، چالش‌های مرتبط با زیرساخت‌ها و هزینه‌های نصب و نگهداری بالا برای این فناوری نیز همواره وجود داشته است.

طرح تبدیل رایگان و تکالیف ملی

در راستای اجرای سیاست مدیریت مصرف سوخت و کاهش وابستگی به بنزین، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز به عنوان مکمل سیاست‌های کاهش مصرف، در دستور کار قرار گرفته است. طرح تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه‌سوز به صورت رایگان در دولت چهاردهم آغاز شده و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، توسعه ناوگان دوگانه‌سوز، به‌ویژه در بخش حمل‌ونقل عمومی و ناوگان‌های با مصرف بالاتر، را به عنوان یکی از مأموریت‌های اصلی خود تعریف کرده است.

محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرد: «زیرساخت تبدیل رایگان خودروهای بنزینی به‌ سی‌ان‌جی فعال شده و مالکان می‌توانند از طریق سامانه مربوطه، خودروهای خود را به‌صورت رایگان دوگانه‌سوز کنند. این اقدام، امکان استفاده از سوخت ارزان‌تر و پاک‌تر سی‌ان‌جی را فراهم می‌آورد.»

همچنین بر اساس تکلیف قانون بودجه، موضوع افزودن سوخت ال‌پی‌جی (LPG) به سبد سوخت کشور نیز در دستور کار قرار دارد و متقاضیان می‌توانند در شعاع ۱۰۰ کیلومتری پالایشگاه‌ها نسبت به احداث جایگاه‌های ال‌پی‌جی اقدام کنند.

اثرات اقتصادی و پیش‌بینی صرفه‌جویی بنزین

هدف اصلی از توسعه ناوگان دوگانه‌سوز، کاهش فشار موجود بر تأمین بنزین کشور است. برآوردها حاکی از آن است که در صورت اجرای صحیح مدیریت مصرف، بخشی از مصارف بنزین به سمت سی‌ان‌جی منتقل شده و روزانه بین یک تا ۲ میلیون لیتر از مصرف بنزین کاسته خواهد شد.

قراردادهای اخیر برای توسعه ناوگان

در یک سال گذشته، اقدامات مهمی در راستای افزایش تولید و تبدیل خودروهای دوگانه‌سوز صورت گرفته است:

• قرارداد با خودروسازان: شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی به‌منظور تولید ۵۵ هزار خودروی دوگانه‌سوز (شامل وانت‌بار و تاکسی) با شرکت‌های ایران‌خودرو و زامیاد قرارداد همکاری امضا کرد.
• صرفه‌جویی قراردادها: مجموع این قراردادها صرفه‌جویی سالانه حدود ۳۳۰ میلیون لیتر بنزین را به‌ همراه دارد.
• سرمایه‌گذاری جدید: دو قرارداد جدید با شرکت‌های داخلی، با مجموع سرمایه‌گذاری ۲۳ میلیون دلار، صرفه‌جویی سالانه بیش از ۱۶۰ میلیون لیتر بنزین را ایجاد می‌کند.

وضعیت زیرساخت و استقبال عمومی

در ۲۰ سال گذشته، ۲۳۶۵ جایگاه سی‌ان‌جی در کشور احداث شده که ظرفیت آن‌ها ۴۰ میلیون مترمکعب است. با این حال، میزان مصرف کنونی حدود ۱۶ میلیون مترمکعب (معادل ۱۶ میلیون لیتر بنزین) است.

طرح تبدیل خودروهای بنزین‌سوز به دوگانه‌سوز در یک سال گذشته سرعت گرفته است. تاکنون حدود ۱۸ هزار خودرو در سامانه ثبت شده و طی ۸ ماه گذشته ۴۵ هزار خودرو تبدیل و ۲۲ هزار خودرو نیز ثبت‌نام شده‌اند.

چالش کاهش سهم CNG

با وجود سرمایه‌گذاری ۳ میلیارد دلاری در حوزه سی‌ان‌جی، سهم این سوخت در سبد حمل و نقل کشور به‌طور چشمگیری کاهش یافته است؛ از ۲۱ درصد در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۱ درصد در سال ۱۴۰۴.

سعید رحمان سالاری، یکی از دلایل استقبال کم مردم از سوخت دوم را اختلاف قیمت نامعنادار بین بنزین و سی‌ان‌جی دانست و تأکید کرد که باید اختلاف قیمت بیشتری وجود داشته باشد تا مصرف‌کننده به سمت سوخت جایگزین سوق یابد. همچنین کاهش تولید خودروهای دوگانه‌سوز توسط خودروسازان نیز عامل دیگری در کاهش استقبال بوده است.

مزایای استفاده از سوخت گاز طبیعی

خودروهای دوگانه‌سوز به دلیل داشتن یک سوخت اضافه، قابلیت پیمایش بیشتری دارند و خطر زمین‌گیر شدن آن‌ها در صورت بروز ایراد در یک سیستم سوخت‌رسانی کمتر است. مزایای کلیدی استفاده از سوخت گاز طبیعی عبارتند از:

• صرفه اقتصادی: هزینه پیمایش با گاز CNG بسیار کمتر از بنزین است و استفاده از گاز طبیعی در حمل و نقل نسبت به فرآورده‌های نفتی، از نظر اقتصادی ۵۰ درصد به‌صرفه‌تر است.
• کاهش آلایندگی: آلایندگی سوخت گاز کمتر از بنزین بوده و به بهبود کیفیت هوا در کلانشهرها کمک می‌کند.
• ایمنی بالا: گاز CNG برای استفاده در خودرو بسیار ایمن است و خطر آتش‌سوزی آن در تصادفات حتی از بنزین نیز کمتر است، چرا که مخزن مقاومی دارد و به سرعت در فضا پخش می‌شود.

گفتنی است، استفاده از خودروهای دوگانه‌سوز تنها مختص به ایران نیست و در بسیاری از کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکا نیز رایج است و شرکت‌های بزرگ خودروسازی جهانی نیز برنامه‌هایی برای عرضه خودروهای سنگین با سوخت LNG دارند.