جهش تاریخی اشتغال در بخش انرژی جهانی؛ غلبه برق بر سوخت‌های سنتی

بخش انرژی جهان در سال ۲۰۲۴ با جهشی تاریخی در اشتغال مواجه شده است. نیروی کار این صنعت حیاتی با سرعتی دو برابر میانگین اقتصاد جهانی رشد کرده و به ۷۶ میلیون نفر رسیده است. این رشد قدرتمند که عمدتاً توسط انرژی‌های پاک و برق‌رسانی هدایت می‌شود، نویدبخش «عصر برق» و هموارسازی مسیر برای آینده‌ای پایدار و کم‌کربن است، اما چالش‌هایی نظیر کمبود نیروی متخصص، این مسیر را تهدید می‌کند.

روند بی‌سابقه رشد اشتغال در صنعت انرژی جهانی

بر اساس جدیدترین داده‌ها، نیروی کار در بخش انرژی جهانی در سال ۲۰۲۴ به ۷۶ میلیون نفر افزایش یافته است. این آمار نشان‌دهنده رشد چشمگیر ۲.۲ درصدی نسبت به سال گذشته است؛ رقمی که دو برابر سرعت رشد میانگین کل اقتصاد جهانی (۱.۳ درصد) است.

از سال ۲۰۱۹ تاکنون، بیش از ۵.۴ میلیون شغل جدید در حوزه انرژی ایجاد شده که این میزان، ۲.۴ درصد از کل مشاغل جدید ایجاد شده در سطح جهان را شامل می‌شود. این جهش قابل توجه، روند اشتغال پیش از همه‌گیری کرونا را نیز پشت سر گذاشته و بخش انرژی را به یکی از مهم‌ترین محرک‌های اشتغال در دنیا تبدیل کرده است.

برق‌رسانی؛ موتور محرک اشتغال و آغاز عصر برق

بارزترین تحول در این بخش، پیشی گرفتن حوزه برق از بخش سنتی سوخت‌ها به عنوان بزرگترین کارفرما در صنعت انرژی است. این موضوع به وضوح نشان‌دهنده آغاز «عصر برق» است.

سهم ۷۵ درصدی برق در رشد مشاغل

در طول پنج سال گذشته، ۳.۹ میلیون شغل جدید در حوزه‌های تولید، انتقال، توزیع و ذخیره‌سازی برق ایجاد شده است. این رقم تقریباً ۷۵ درصد از کل رشد اشتغال در بخش انرژی را تشکیل می‌دهد. در این میان، انرژی خورشیدی فتوولتائیک نقش محوری دارد و مسئول نیمی از این رشد اشتغال در بخش برق از سال ۲۰۱۹ به شمار می‌رود.

رشد برق‌رسانی در صنایع وابسته نیز کاملاً مشهود است:

• سال گذشته حدود ۸۰۰ هزار شغل مرتبط با تولید خودروهای برقی ایجاد شد.
• در چین، که قطب تولید خودروهای برقی است، ۴۰ درصد از کل مشاغل تولید خودرو اکنون به این بخش‌ها اختصاص دارد.

وضعیت اشتغال در سوخت‌های سنتی و اقتصادهای نوظهور

با وجود تمرکز بر انرژی‌های تجدیدپذیر، بخش‌های سنتی نیز شاهد افزایش نیروی کار بوده‌اند:

رشد منطقه‌ای در کشورهای در حال توسعه

از منظر منطقه‌ای، اقتصادهای نوظهور در زمینه ایجاد شغل در بخش انرژی پیشتاز بوده‌اند. این رشد قابل توجه نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زیرساخت‌های انرژی در این مناطق است:

چالش‌های پیش‌روی صنعت: کمبود نیروی ماهر و پیری نیروی کار

با وجود چشم‌انداز مثبت، صنعت انرژی با چالش‌های جدی مواجه است. پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۵، رشد اشتغال در این حوزه ادامه یابد، اما به دلیل نوسانات بازار، نرخ آن به کمتر از ۱.۳ درصد کاهش خواهد یافت. بخش‌های تولید برق و نیرو با رشد متوسط ۳.۴ درصد، همچنان بیشترین مقاومت را نشان خواهند داد.

بیش از نیمی از ۷۰۰ شرکت و سازمان وابسته به انرژی، مشکلات جدی در جذب نیروهای فنی و تخصصی مانند برق‌کار، لوله‌کش، تکنسین خطوط برق و مهندسین گزارش داده‌اند. این مشاغل، بیش از نیمی از کل نیروی کار این بخش را تشکیل می‌دهند.

در کشورهای پیشرفته، مشکل پیری نیروی کار نیز بحرانی است؛ به ازای هر کارگر زیر ۲۵ سال، ۲.۴ کارگر در آستانه بازنشستگی قرار دارند. برآوردهای آتی نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۳۵، دو سوم نیروی کار جدید باید جایگزین بازنشستگان شوند.

راهکارهای غلبه بر کمبود نیروی متخصص

برای رفع این کمبود حیاتی، نیاز به سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی هدفمند است:

• افزایش ۴۰ درصدی تعداد دانشجویان رشته‌های مرتبط با انرژی تا سال ۲۰۳۰.
• سرمایه‌گذاری سالانه ۲.۶ میلیارد دلار در بخش آموزش نیروی کار.
• آموزش مجدد کارکنان فعلی، به ویژه شاغلین در بخش نفت و گاز، برای انتقال مهارت‌ها به بخش‌های پاک.
• حفظ رقابت دستمزدها، خصوصاً در بخش‌های نفت، گاز و هسته‌ای که بالاترین پرداخت‌ها را دارند.

همچنین، سیاست‌های هدفمند نظیر مشوق‌های مالی برای کارآموزان، راه‌اندازی برنامه‌های کارآموزی و افزایش سهم زنان در مشاغل فنی، برای پیشرفت پایدار این حوزه و جلوگیری از کند شدن روند توسعه به دلیل کمبود مهارت، ضروری است. همکاری هماهنگ دولت‌ها، صنعت و اتحادیه‌های کارگری، کلید موفقیت در دستیابی به اهداف انرژی پاک و امنیت جهانی است.