خبر کامل
هشدار کارشناس اعتیاد: کاهش سن مصرف و خلأ آموزش خانواده در پیشگیری
اعتیاد؛ بیماری مزمن با ماهیت عودکننده
یکی از کارشناسان برجسته حوزه اعتیاد، در تشریح ماهیت این بیماری، اعتیاد را از معدود بیماری‌هایی دانست که ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و خانوادگی را به صورت توأمان در بر می‌گیرد. به گفته وی، این بیماری همانند بسیاری از بیماری‌های مزمن، ماهیتی عودکننده دارد؛ به این معنا که حتی پس از طی دوره بهبودی، احتمال لغزش و بازگشت به مصرف وجود دارد. از این رو، آگاهی از این ماهیت و اهمیت دادن به امر پیشگیری، حیاتی است.
عوامل گرایش به مواد مخدر در گروه‌های سنی مختلف
عوامل سوق‌دهنده افراد به سمت مصرف مواد در گروه‌های سنی مختلف، متفاوت است و نیاز به مداخلات متناسب دارد:
نوجوانان و جوانان:
- کنجکاوی و هیجان‌طلبی
- فشار گروه همسالان
- دسترسی آسان به مواد
- تبلیغات رسانه‌ای و فضای مجازی
بزرگسالان و سالمندان:
- استفاده‌های خودسرانه برای تسکین درد
- مشکلات روانی مزمن
- باور‌های نادرست درباره فواید برخی مواد
این کارشناس همچنین توضیح داد که نقطه آغاز اعتیاد، تجربه لذتی است که با افزایش دوپامین در مغز همراه می‌شود و مغز برای تکرار این لذت، فرد را وادار به مصرف مجدد می‌کند. بنابراین، هدف درمان باید کاهش وزن این لذت کاذب و جایگزینی آن با لذت‌های سالم باشد.
چالش‌های کاهش سن شروع مصرف و قدرت مافیای مواد
کاهش سن شروع مصرف مواد مخدر یکی از نگرانی‌های جدی است که دلایل متعددی دارد. نوجوانان امروزی در معرض حجم عظیمی از محتواهای رسانه‌ای و تبلیغات غیرواقعی در فضای مجازی قرار دارند که فریبندگی مصرف مواد را افزایش داده است.
«قدرت اقتصادی و تبلیغاتی مافیا و مروجان مصرف مواد بسیار بیشتر از نهادهای پیشگیری است. همین مسئله کار ما را دشوار کرده است.»
وضعیت مصرف در میان زنان؛ کاهش انگ اجتماعی
در خصوص وضعیت مصرف مواد در میان زنان، این کارشناس تأکید کرد که نباید تصور کرد آمار اعتیاد در زنان چندین برابر شده است؛ بلکه امروز به دلیل فرهنگ‌سازی و پذیرش بیشتر اعتیاد به‌عنوان یک بیماری، زنان راحت‌تر برای درمان مراجعه می‌کنند. در گذشته، انگ و ترس از آبروریزی مانع از کمک‌خواهی آنان می‌شد. با این حال، وی هشدار داد که «ریخته شدن قبح مصرف» در برخی موارد نیز مشاهده می‌شود که خطرناک است.
نقش خانواده؛ حلقه مفقوده در پیشگیری
خلأ آموزشی و اهمیت سرمایه‌گذاری
بزرگ‌ترین خلأ در حوزه پیشگیری، نبودِ یک نهاد متولی آموزش خانواده در موضوع فرزندپروری و مهارت‌های ضروری همچون «نه گفتن»، «مدیریت احساسات» و «حل مسئله» است که باید در هفت سال اول زندگی آموزش داده شوند. خانواده‌ها معمولاً منبع مناسبی برای یادگیری این مهارت‌ها ندارند.
وی با اشاره به فعالیت‌های سازمان بهزیستی در قالب طرح‌های اجتماع‌محور و آموزش مهارت‌های زندگی، خاطرنشان کرد که گستره جامعه بسیار بزرگ‌تر از توان این نهادهاست. همچنین، سهم بودجه‌ای پیشگیری بسیار کمتر از درمان است؛ درحالی‌که پژوهش‌های جهانی نشان می‌دهند:
«هر یک دلار هزینه در پیشگیری، ۱۰ دلار صرفه‌جویی در درمان ایجاد می‌کند.»
مواد جدید؛ ظاهری فریبنده، ماهیتی خطرناک
یکی از چالش‌های امروز، عرضه مواد جدید و ناشناخته با نام‌ها و شکل‌های جذاب است. بسیاری از این مواد با ظاهری بی‌خطر—مانند آدامس، شربت، نوشیدنی یا قرص—عرضه می‌شوند تا اعتیادآور نبودن آنها القا شود. بخش بزرگی از این مواد صنعتی و ترکیبی، عوارض شدید روانی و جسمی دارند و متأسفانه نوجوانان به منابع نامعتبر اینترنتی اعتماد می‌کنند.
این کارشناس تأکید کرد که آموزش پیشگیرانه به نوجوانان برای «نپذیرفتن هیچ ماده ناشناخته‌ای از هیچ فردی» می‌تواند فریب‌خوردگی‌ها را کاهش دهد.
نشانه‌های خطر و روش‌های درمان موفق
شناسایی علائم خطر
مهم‌ترین علامت شروع مصرف یا خطر، تغییر رفتار است. خانواده‌ها باید به نشانه‌های زیر توجه کنند:
- پنهان‌کاری و دروغ‌گویی‌های غیرمعمول
- پرخاشگری یا گوشه‌گیری ناگهانی
- شاد بودن یا پرحرفی غیرطبیعی
- تغییر الگوی خواب و خوراک
- قرمزی چشم، خنده‌های بی‌دلیل، افزایش اشتها (در برخی مواد)
همچنین هشدار داده شد که مصرف خودسرانه داروهای آرام‌بخش نیز نوعی اعتیاد است و قطع آنها بدون نظر روان‌پزشک خطرناک خواهد بود.
مثلث موفقیت در درمان
بهترین نتایج درمان زمانی حاصل می‌شود که فرد، خانواده و تیم درمان در کنار یکدیگر باشند. خانواده باید همراه باشد، نه دخالت‌گر. لغزش بخشی از ماهیت بیماری است و خانواده نباید با سرزنش، روند درمان را تخریب کند.
شاخص‌های اعتماد به مراکز درمانی
مراکز درمان اعتیاد در صورت داشتن مجوز و رعایت شاخص‌های زیر، قابل اعتماد هستند:
- ویزیت پزشک
- وجود روان‌شناس و جلسات روان‌درمانی
- خانواده‌درمانی
- برنامه‌ریزی برای تغییر سبک زندگی و پیشگیری از بازگشت
- پیگیری پس از درمان
درمان اعتیاد یک برنامه جامع جسمی—روانی—اجتماعی است و تنها به مصرف دارو محدود نمی‌شود.
بازتوانی و حمایت‌های پس از درمان
در مرحله بازتوانی پس از ترخیص، مددکار اجتماعی وضعیت شغلی و پذیرش فرد توسط خانواده را بررسی می‌کند. بازگشت به محیط قبلی بدون حمایت، احتمال عود را افزایش می‌دهد. این کارشناس تأکید کرد که نسخه حمایتی برای همه یکسان نیست و هر خانواده باید از طریق مشاوره نوع حمایت لازم (تشویق، نظارت، محدودیت مالی و…) را متناسب با شرایط فرد تنظیم کند.
در نهایت، تأکید شد که پیشگیری، آموزش خانواده، مهارت‌آموزی و نشاط اجتماعی، اصول اصلی محافظت از کودکان و نوجوانان هستند و سرمایه‌گذاری در پیشگیری برای داشتن جامعه‌ای سالم ضروری است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
