موزه مطبوعات کرمان؛ چالش‌های مکان‌یابی و سرنوشت نامعلوم بازگشایی

تاریخچه موزه و تعطیلی اولیه

موزه مطبوعات کرمان با تلاش «محمدعلی فردوسی»، پیشکسوت روزنامه‌نگاری استان و مدیرعامل وقت خانه مطبوعات کرمان، و با حمایت مدیرکل وقت میراث‌فرهنگی استان در سال ۱۳۸۴ افتتاح شد. این موزه که الگویی برای راه‌اندازی موزه‌های مطبوعات در تهران و تبریز گردید، گنجینه‌ای از اسناد و اشیای جمع‌آوری‌شده از خانواده‌های مرتبط با مطبوعات کرمان بود.

مکان اولیه موزه، یک بنای تاریخی در نزدیکی بازار تاریخی حاج‌آقاعلی بود که مزار دو تن از مشاهیر کرمان، از جمله مرحوم «ناظم‌الاسلام کرمانی»، مورخ و روزنامه‌نگار پیشگام مشروطه‌خواهی، در آن قرار دارد. با این حال، پس از گذشت چند سال و بروز مسائلی از جمله مالکیت بنا، موزه از ایفای نقش مورد انتظار بازماند و موقتاً غیرفعال شد.

شکست طرح استقرار در خانه تاریخی دینیار

از سال‌های ابتدایی دهه ۹۰ خورشیدی، تلاش‌ها برای یافتن مکانی مناسب جهت بازگشایی موزه آغاز شد. در مردادماه سال ۱۳۹۸، اعلام شد که خانه و موزه مطبوعات در خانه تاریخی دینیار مستقر خواهد شد. این بنا از سوی میراث‌فرهنگی به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار و مرمت آن به پایان رسید و شمارش معکوس برای افتتاح همزمان با روز خبرنگار آغاز شد.

با این حال، موزه در روز خبرنگار نیز افتتاح نشد. سیدرضا میرحسینی، مدیرعامل خانه مطبوعات شمال استان کرمان، درباره دلایل عدم استقرار در خانه دینیار به ایرادات جدی این بنا اشاره کرد:

• موقعیت جغرافیایی: این خانه در محلی قرار دارد که با هیچ‌یک از سایت‌های فرهنگی شهر کرمان ارتباط ندارد و نگرانی جدی در مورد آسیب به عملکرد موزه وجود داشت.
• مسائل امنیتی: پیش از فعال شدن موزه، چندین‌مرتبه مشکلات امنیتی ایجاد شد و بنا مورد سرقت از تجهیزات قرار گرفت.

با توجه به این شرایط، تصمیم بر آن شد که اشیای موزه به مکانی امن منتقل شده و موزه در مکانی جدید در یکی از سایت‌های فرهنگی کرمان دایر شود.

مکان‌های پیشنهادی جدید و سرنوشت آثار

در حال حاضر، نهادهای متولی با نگاهی حمایتی به دنبال تعیین مکان جدید برای موزه مطبوعات هستند. مکان‌های پیشنهادی برای استقرار موزه عبارتند از:

• مجموعه تاریخی گنجعلی‌خان کرمان (برای نزدیکی به سایر عناصر فرهنگی و میراثی)
• باغ موزه هرندی کرمان (پیشنهاد مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی)

در پی مطرح شدن موضوع جابه‌جایی، اشیای موزه که بیشتر آن‌ها اهدایی از سوی افراد و بخش خصوصی بودند، برای حفظ امنیت به صاحبان اصلی خود بازگردانده شدند. مدیرعامل خانه مطبوعات شمال استان کرمان با اطمینان اعلام کرد که «همه اشیاء به موزه برمی‌گردد».

چالش‌های راه‌اندازی موزه مدرن

هدف اصلی موسسان و پیگیران موزه مطبوعات، صرفاً ایجاد یک نمایشگاه برای نگهداری اسناد قدیمی نیست، بلکه تأسیس «موزه‌ای پویا و فعال» با کارکرد فرهنگی و آموزشی است که نیازمند فضایی چندبعدی و چندعملکردی است. مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی این پروژه عبارتند از:

• استخدام موزه‌دار تخصصی: نیاز به یک نیروی کارشناس و متخصص برای مدیریت و پویایی موزه، که باید با مشارکت نهادهای متولی از جمله اداره کل موزه‌های میراث‌فرهنگی تأمین شود.
• تخصیص فضای مناسب: تأمین یک فضای خوب و مطمئن در مجموعه تاریخی کرمان که در مسیر گردشگری قرار گیرد.
• تامین مالی: نیاز به حمایت برای خریداری اشیایی که می‌تواند در موزه مورد استفاده قرار گیرد اما در حال حاضر در اختیار اشخاص است.

تعهد نهادهای حاکمیتی به بازگشایی

شورای سیاستگذاری موزه مطبوعات با حضور مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، سرپرست میراث‌فرهنگی و مدیران خانه مطبوعات تشکیل شده است. حسین اسحاقی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمان، موزه مطبوعات را «حافظه تاریخی رسانه و مطبوعات استان» و «موزه زنده آموزشی» خواند و بر لزوم حمایت نهادهای حاکمیتی تأکید کرد.

مرتضی نیکرو، سرپرست میراث‌فرهنگی استان نیز اولویت را بر استقرار موزه در بافت تاریخی و مسیر گردشگران دانست. اکنون همه چشم‌انتظار روزی هستند که با تعیین‌تکلیف نهایی آثار و مکان، درهای این گنجینه ارزشمند به روی مردم باز شود.