خبر کامل
ایران در تولید مقاله رتبه زیر ۲۰ جهان؛ چالش اصلی در کاربردی‌سازی علم و سرمایه‌گذاری R&D
آموزش عالی در هر کشوری بر دو بال استوار است: آموزش و پژوهش. در ایران، هفته پایانی آذرماه هر سال به عنوان هفته پژوهش نام‌گذاری شده است تا فرصتی برای نهادینه‌سازی فرهنگ پژوهش، توجه به تولید علم و معرفی دستاوردهای علمی کشور فراهم آید. با این حال، علی‌رغم پیشرفت‌های کمی خیره‌کننده، چالش اصلی در کاربردی‌سازی این حجم از تولیدات علمی باقی مانده است.
هفته پژوهش: فرصتی برای تجلیل و ارزیابی
بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، روز ۲۵ آذرماه به عنوان «روز پژوهش» تعیین شده و هفته‌ای که این روز در آن قرار دارد، به عنوان هفته پژوهش و فناوری شناخته می‌شود. هدف از این نام‌گذاری، معرفی دستاوردهای علمی و پژوهشی نهادهای آموزش عالی و ایجاد انگیزه بیشتر در میان دانشجویان، پژوهشگران و اساتید است.
انتخاب این زمان، که مصادف با ایام پایانی نیمسال اول دانشگاه‌هاست، فرصت مناسبی برای جمع‌بندی و ارائه گزارش‌های پژوهشی تلقی می‌شود.
جهش ایران در کمیت تولید مقالات علمی
آمارهای بین‌المللی نشان‌دهنده جهش قابل توجه ایران در زمینه تولید مقالات علمی است. در حالی که ایران در سال ۱۹۸۰ رتبه ۵۰ تولید علم را داشت، در سال‌های اخیر توانسته است خود را به رتبه‌های زیر ۲۰ جهان برساند. سهم ایران از تولید علم جهانی نیز از ۰/۱ درصد در سال ۱۹۹۷ به حدود ۲/۶ درصد در سال ۲۰۱۸ افزایش یافته است.
رتبه ایران در جهان اسلام و دنیا
- در سال ۲۰۲۴، پژوهشگران ایرانی با انتشار ۷۵۹۲۸ مقاله، پس از ترکیه، رتبه دوم را در میان کشورهای اسلامی کسب کردند.
- در سال ۲۰۲۲، ایران با رکوردشکنی بی‌سابقه، ۷۸۰۰۰ مقاله چاپ کرد و توانست رتبه ۱۷ جهان را به دست آورد.
- طبق آمارهای اسکاپوس (Scopus)، رتبه ایران در پنج سال اخیر معمولاً بین ۱۵ تا ۱۹ جهان بوده است.
چالش کاربردی‌سازی و سرمایه‌گذاری در پژوهش (R&D)
اگرچه حضور ایران در زمره ۲۰ کشور نخست جهان از نظر کمیت تولید مقاله، نشان‌دهنده ظرفیت بالای علمی کشور است، اما این آمار به تنهایی معیار برتری علمی محسوب نمی‌شود. علم تولید شده باید به تولید راه‌حل و حل مسائل کشور منجر شود تا کاربردی نامیده شود.
فاصله ایران با کشورهای صنعتی در سرمایه‌گذاری
نرخ سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) نسبت به تولید ناخالص داخلی (GDP)، نقش کلیدی در تبدیل علم به فناوری و کاربردی شدن آن دارد. طبق آمارهای رسمی بانک جهانی، این رقم در ایران به حدود ۰/۷۳ درصد می‌رسد که به طور محسوسی از کشورهای صنعتی پایین‌تر است:
| کشور | نرخ سرمایه‌گذاری R&D به GDP |
|---|---|
| کره جنوبی | ۴/۸ درصد |
| ژاپن | ۳/۳ درصد |
| آلمان | ۳ درصد |
| آمریکا | ۲/۷ درصد |
| ایران | ۰/۷۳ درصد |
این ارقام بدان معناست که کشورهای پیشرفته حدود ۴ تا ۷ برابر ایران بیشتر برای پژوهش هزینه می‌کنند. همچنین، در این کشورها ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه R&D توسط بخش خصوصی تأمین می‌شود، در حالی که در ایران به دلیل ریسک بالای سرمایه‌گذاری در حوزه پژوهش، این اتفاق کمتر رخ می‌دهد و پژوهش‌ها اغلب به مقالات دانشگاهی محدود می‌ماند.
ضرورت اصلاح ساختارها برای حل نیازهای واقعی کشور
رهبر معظم انقلاب بارها بر لزوم رشد علمی و افزایش شتاب پیشرفت و نوآوری علمی کشور تأکید کرده‌اند. این رویکرد در اسناد بالادستی نیز منعکس شده است:
در فصل ۲۰ و ماده ۹۴ برنامه هفتم پیشرفت، بر جهت‌دهی فعالیت‌های پژوهشی کشور به سمت نیازهای واقعی و افزایش اثربخشی تأکید شده است. همچنین، نهادهای آموزش عالی موظف شده‌اند که حداقل ۵۰ درصد از منابع عمومی تحقیقات را در پژوهش‌های مربوط به اولویت‌های نقشه جامع علمی کشور هزینه کنند.
در نهایت، اگرچه ایران در تولید مقالات بین‌المللی در زمره ۲۰ کشور اول جهان جایگاه مناسبی دارد، اما عملکرد ضعیف در زمینه اختراعات و شاخص‌های نوآوری نشان می‌دهد که این حجم بالای مقالات بیشتر از آنکه به حل مسائل کشور کمک کند، نشریات خارجی را پربارتر کرده است. برای تحقق «دانشگاه جدی» و کاربردی کردن پژوهش‌ها، اصلاح ساختارهای پژوهشی از سوی نهادهای سیاستگذار علم، از جمله وزارت علوم و بهداشت، امری ضروری است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
