تکذیب قاطعانه «مورخه» توسط خانواده ایرج پزشکزاد؛ جلد دوم دایی‌جان ناپلئون جعلی است

خانواده زنده‌یاد ایرج پزشکزاد، نویسنده شهیر ایرانی و خالق رمان ماندگار «دایی‌جان ناپلئون»، با صدور بیانیه‌ای رسمی، کتابی تحت عنوان «مورخه» که در فضای مجازی به عنوان جلد دوم اثر مشهور او منتشر شده است را قویاً تکذیب و آن را «جعلی و بی‌اساس» خواندند. این اقدام در واکنش به انتشار گسترده متنی فاقد اصالت در برخی وب‌سایت‌ها صورت گرفته است.

خانواده پزشکزاد تأکید کردند که هیچ اثری با عنوان «مورخه» در میان نوشته‌ها، یادداشت‌ها یا آرشیو رسمی نویسنده وجود ندارد و انتساب این متن به او «کاملاً نادرست و گمراه‌کننده» است. با وجود تکذیب‌های مکرر از سوی اعضای خانواده، نویسندگان و دوستان نزدیک آقای پزشکزاد، هنوز نام و هویت فردی که این کتاب را جعل کرده، مشخص نیست.

میراث «دایی‌جان ناپلئون» و خطر جعل

ایرج پزشکزاد، طنزپرداز برجسته، بیش از همه با رمان «دایی‌جان ناپلئون» شناخته می‌شود؛ اثری که در دهه ۱۳۵۰ منتشر شد و با اقتباس تلویزیونی موفق ناصر تقوایی، به بخشی از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل گشت. انتشار متنی جعلی به نام او، تنها یک دعوای ادبی نیست، بلکه ضرورت مراقبت از میراث ادبی در عصر دیجیتال را یادآور می‌شود.

واکنش صریح وارثان ادبی و دوستان

تنها فرزند و وارث ادبی ایرج پزشکزاد، بهمن پزشکزاد، این انتساب را به شدت رد کرد. او بر بیانیه خانوادگی تأکید کرد و تصریح نمود که اثر «مورخه» فاقد اصالت است و هیچ ارتباطی با پدرش ندارد.

شهلا پزشکزاد، برادرزاده نویسنده، مسئله رمان جعلی «مورخه» را فراتر از یک انتساب نادرست دانست و آن را مستقیماً به آسیب‌دیدن اعتماد عمومی مرتبط ساخت.

«وقتی نام یک نویسنده جعل می‌شود، موضوع فقط یک کتاب نیست، اعتماد جامعه آسیب می‌بیند. اعتمادی که سال‌ها، آهسته و بی‌هیاهو، میان قلم نویسنده و ذهن خواننده شکل گرفته است.»

او افزود که نام نویسنده، «میراث است، حامل تاریخ، اعتماد و حافظه»؛ لذا جعل آن ضربه‌ای به رابطه مردم با جهان طنز پزشکزاد است.

تأیید فقدان دنباله توسط دوستان نزدیک

هادی خرسندی، طنزپرداز و از دوستان نزدیک ایرج پزشکزاد، اظهار داشت که تا آخرین هفته‌های زندگی پزشکزاد با او گفت‌وگوهای تلفنی منظم داشته و او هرگز اشاره‌ای به نگارش جلد دوم «دایی‌جان ناپلئون» نکرده است.

«اگر پزشکزاد زنده بود و خبر انتشار دایی‌جان تقلبی را می‌شنید، با آن تواضع شوخش می‌گفت این دزد دیگر خیلی ناشی بوده؛ به کاهدان خالی زده است. ... به‌هرحال انتشار این کتاب مثل همان صدای مشکوکه که توی دایی‌جان ناپلئون بود. مال هرکی باشد، مال من نیست!»

شواهد منتقدان ادبی بر عدم اصالت

مهدی گنجوی، نویسنده و منتقد ادبی، نخستین ردپای انتشار متن «مورخه» را در مهر ۱۴۰۱ و در وب‌سایت «کتابناک» توسط کاربری ناشناس ذکر کرد. او تأکید کرد که این نسخه فاقد هرگونه شناسنامه نشر، ناشر معتبر یا نسخه فیزیکی است.

نشانه‌های درونی متن نیز این انتساب را رد می‌کند. آقای گنجوی دلایل عدم اصالت را به شرح زیر برشمرد:

• نثر «مورخه» فاقد ریتم و ظرافت طنز ایرج پزشکزاد است.
• متن با انتخاب‌های زبانی و ساختار روایی نویسنده هم‌خوانی ندارد.
• ناهماهنگی‌های زمانی و پرش‌های تاریخی در متن دیده می‌شود که با نگاه پزشکزاد به تاریخ معاصر سازگار نیست.

تبعات حقوقی و مجازات جعل ادبی

حسین رئیسی، وکیل حوزه حقوق مالکیت فکری، تأکید کرد که نسبت‌دادن یک اثر به نویسنده‌ای دیگر بدون رضایت او یا وارثان قانونی‌اش، مصداق جعل عنوان و انتشار غیرمجاز است.

با توجه به عدم تأیید خانواده، این اثر جعلی محسوب شده و عرضه و فروش آن غیرمجاز است. آقای رئیسی با استناد به مواد ۲ و ۱۲ قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان، افزود:

• حق تکثیر و انتشار منحصراً متعلق به پدیدآورنده است.
• فروش نسخه چاپی یا دیجیتال چنین اثری می‌تواند جرم تلقی شود.
• در صورت احراز فریب برای تحصیل منفعت، این اقدام می‌تواند مصداق کلاهبرداری باشد.
• متخلفان علاوه بر پیگرد کیفری، به جبران خسارت نیز محکوم خواهند شد.