اختلاف اروپا بر سر ممنوعیت ۲۰۳۵؛ آلمان و ایتالیا خواستار بازنگری، فرانسه مخالف است

دوراهی بزرگ صنعت خودروسازی اروپا

صنعت خودروسازی اروپا در بحرانی‌ترین دوران خود، میان فشار بی‌امان رقابت خودروهای برقی چینی و اختلافات عمیق داخلی بر سر آینده سوخت‌های فسیلی گرفتار شده است. در حالی که سیاست اتحادیه اروپا بر پایان فروش خودروهای بنزینی و دیزلی تا سال ۲۰۳۵ است، کشورهای صنعتی بزرگی چون آلمان و ایتالیا خواستار تجدیدنظر یا دست‌کم انعطاف زمانی در این سیاست شده‌اند.

در مقابل، فرانسه بر اجرای کامل هدف ۲۰۳۵ پافشاری می‌کند و هشدار داده تعویق این تاریخ نه‌تنها سرمایه‌گذاری‌های میلیاردی در زنجیره باتری، انرژی پاک و توسعه پلتفرم‌های برقی را به خطر می‌اندازد، بلکه می‌تواند باعث شود صنعت اروپا سهم خود را از بازار جهانی به رقبای آسیایی واگذار کند. تحلیل‌گران می‌گویند روند کلی جهت‌گیری به سوی آینده‌ای تمام‌الکتریکی غیرقابل بازگشت است و صنعت در مسیر خود پیش می‌رود.

فشارهای سه‌گانه بر سیاست ۲۰۳۵ اتحادیه اروپا

هدف اتحادیه اروپا برای ممنوعیت فروش خودروهای بنزینی و دیزلی از سال ۲۰۳۵، که بخش مهمی از توافق سبز و مسیر رسیدن به بی‌طرفی کربنی تا سال ۲۰۵۰ به‌شمار می‌رود، حالا با فشارهای اقتصادی، فنی و رقابتی روبه‌رو شده است. شرکت‌ها و دولت‌های اروپایی هشدار می‌دهند که اجرای بدون انعطاف این سیاست می‌تواند توازن صنعت را برهم بزند و پیامدهایی گسترده برای اشتغال، نوآوری و رقابت جهانی داشته باشد.

۱. چالش رقابت چینی و خطر از دست رفتن مشاغل

یکی از عوامل کلیدی این بحران، هجوم خودروهای الکتریکی چینی به بازار اروپا است. تولیدکنندگانی چون بی وای دی و گریت وال با عرضه مدل‌های برقی ارزان‌قیمت و دارای فناوری قابل‌قبول، توانسته‌اند جای پای محکمی در بازار اروپا باز کنند. این موج واردات با قیمت‌های رقابتی، تولیدکنندگان اروپایی را در معرض کاهش فروش و حتی تعطیلی برخی خطوط تولید قرار داده و نگرانی‌هایی درباره از دست رفتن مشاغل در صنایع خودروسازی و قطعه‌سازی پدید آورده است.

۲. موانع زیرساختی و فنی گذار به برق

انجمن تولیدکنندگان خودرو اروپا تأکید دارد که تحقق این گذار به توسعه گسترده زیرساخت شارژ، تقویت شبکه برق و دسترسی پایدار به مواد خام حیاتی مانند لیتیوم و کبالت نیاز دارد. در حالی که بسیاری از کشورهای عضو هنوز مراحل اولیه این آماده‌سازی را می‌گذرانند، هزینه بالای تولید خودروهای برقی و تأخیر در گسترش فناوری‌های ذخیره‌سازی انرژی نیز باعث شده مصرف‌کنندگان اروپایی با احتیاط به استقبال این تغییر بروند.

۳. اختلافات سیاسی و صنعتی داخلی

مسئله سوم، اختلافات سیاسی و صنعتی میان کشورهای بزرگ عضو اتحادیه است:

• آلمان: به عنوان قدرت اصلی خودروسازی اروپا، معتقد است حذف کامل موتورهای احتراقی تا سال ۲۰۳۵ غیرواقع‌بینانه است و قصد دارد امکان ادامه تولید خودروهای پلاگین‌هیبرید و استفاده از سوخت‌های مصنوعی را حفظ کند.
• ایتالیا: که صنعت خودروسازی‌اش بیشتر بر مدل‌های اقتصادی و کوچک متکی است، از اتحادیه خواسته مجوز استفاده از سوخت‌های زیستی در خودروهای جدید را صادر کند تا بخش تولیدی کشور دچار رکود نشود.

پافشاری فرانسه بر حفظ هدف محیط زیستی

«اگر هدف ۲۰۳۵ را کنار بگذارید، باید کارخانه‌های باتری اروپا را هم فراموش کنید.»

کشور فرانسه و تعدادی از کشورهای شمال و غرب اروپا بر حفظ هدف ۲۰۳۵ اصرار دارند. پاریس معتقد است عقب‌نشینی از این تاریخ به معنای از دست رفتن سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زنجیره تأمین باتری و فناوری‌های پاک و همچنین وابستگی بیشتر به بازار چین خواهد بود. دولت امانوئل مکرون تأکید دارد که پایبندی قاطع به هدف ۲۰۳۵ نه‌تنها الزام زیست‌محیطی، بلکه ضرورتی برای حفظ سرمایه‌گذاری‌های سنگین در صنعت باتری‌سازی و خودروهای برقی بومی است.

فرانسه حتی طرحی برای الزام شرکت‌های بزرگ به استفاده از خودروهای الکتریکی ساخت اروپا در ناوگان کاری خود ارائه کرده تا هم تقاضا برای خودروهای اروپایی تقویت شود و هم از نفوذ برندهای چینی به بازار داخلی جلوگیری گردد. این طرح اما با مخالفت آلمان مواجه شده است.

مخالفت گروه‌های محیط زیست با سوخت‌های جایگزین

نقش گروه‌های مدافع محیط‌زیست در این مناقشه نیز برجسته است. سازمان‌هایی مانند Transport & Environment هشدار می‌دهند که هرگونه معافیت برای سوخت‌های زیستی یا سوخت‌های مصنوعی، تنها راه فراری از مسئولیت واقعی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است.

آنان استدلال می‌کنند بسیاری از این سوخت‌ها، در چرخه کامل تولید و مصرف، ردپای کربنی قابل‌توجهی دارند و حتی ممکن است از نظر زیست‌محیطی از سوخت‌های فسیلی فاصله چندانی نداشته باشند. علاوه بر آن، توسعه مزارع مورد نیاز برای تولید سوخت‌های زیستی می‌تواند موجب جنگل‌زدایی گسترده، فشار بر منابع آبی و تهدید تنوع زیستی در اروپا و دیگر مناطق جهان شود.

آینده مبهم در سایه سلطه چینی‌ها

کشورهای صنعتی با سابقه بلند تولید خودرو به‌ویژه آلمان و ایتالیا نگران‌ هستند که حذف کامل موتورهای درون‌سوز پیش از آمادگی کامل بازار و زیرساخت‌ها، منجر به از دست رفتن صدها هزار شغل و مهاجرت سرمایه به خارج از قاره شود. در این میان، چین به‌عنوان بازیگر نوظهور عرصه خودروهای برقی سایه سنگینی بر این تصمیمات انداخته است.

شرکت‌های چینی به لطف هزینه تولید پایین‌تر، زنجیره تأمین کامل داخلی و حمایت گسترده دولتی توانسته‌اند مدل‌هایی به بازار اروپا بفرستند که هم از نظر فناوری قابل‌رقابت و هم از نظر قیمت دست‌نیافتنی برای رقبای اروپایی‌ هستند. بدین ترتیب حتی برخی مقامات اروپایی معتقدند اگر سیاست ۲۰۳۵ بدون تدبیر حمایتی دنبال شود، ممکن است نتیجه آن به‌جای تسریع تحول سبز، تسلیم بازار در برابر سلطه خودروهای برقی چینی باشد.

اکنون اتحادیه اروپا میان دو منطق گرفتار است: از یک سو ضرورت حفظ اعتبار سیاسی و زیست‌محیطی توافق سبز و از سوی دیگر نیاز فوری به محافظت از رقابت‌پذیری صنعت خودروسازی خود در برابر بحران‌های جهانی. نتیجه این تقابل، سرنوشت تحول انرژی در قاره سبز را برای دهه‌های آینده رقم خواهد زد.