توقیف‌های متقابل کشتی‌ها؛ تکرار سناریوی «جنگ نفتکش‌ها» در خلیج فارس

یورش کماندوهای آمریکایی به کشتی عازم ایران

نشریه آمریکایی وال استریت ژورنال در خبری اختصاصی فاش کرد که نیروهای آمریکایی ماه گذشته میلادی (نوامبر) به یک کشتی باری که از چین عازم ایران بود، یورش برده و محموله آن را توقیف کرده‌اند. این توقیف در چارچوب تلاش‌های واشینگتن برای ممانعت از ارسال تجهیزات به ایران انجام شده است.

• زمان توقیف: ماه گذشته میلادی (نوامبر)
• مبدا و مقصد: از چین عازم ایران
• ادعای آمریکا: محموله دارای موادی با کاربرد دوگانه (نظامی و غیرنظامی) بوده است.

یک مقام رسمی آمریکا در گفت‌وگو با این نشریه مدعی شد که مواد توقیف شده برای تسلیحات متعارف ایران کاربرد دارند. با این حال، فرماندهی اقیانوس هند-آرام ایالات متحده گزارش توقیف محموله را رسماً تأیید نکرد.

توقیف نفتکش ونزوئلایی و اتهام «دزدی دریایی»

این تنها اقدام آمریکا در هفته‌های اخیر نبوده است. رسانه‌های خبری گزارش دادند که یک نفتکش تحریمی ونزوئلایی نیز در نزدیکی سواحل این کشور توقیف شده است. این اقدام که توسط دولت وقت آمریکا انجام شد، نه تنها به افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی منجر شد، بلکه تنش‌ها میان واشینگتن و کاراکاس را به شدت افزایش داد.

ونزوئلا در واکنش به توقیف نفتکش خود، دولت آمریکا را به «دزدی آشکار» متهم کرده و این اقدام را «دزدی دریایی بین‌المللی» خواند. کاراکاس همچنین اعلام کرد که در این زمینه نزد مجامع بین‌المللی شکایت خواهد کرد.

پاسخ ایران: توقیف نفتکش حامل سوخت قاچاق

در سمت دیگر این رویارویی، ایران نیز دست به کار شده و از توقیف یک نفتکش خارجی به اتهام حمل ۶ میلیون لیتر سوخت قاچاق خبر داد. این عملیات در خلیج عمان صورت گرفت.

طبق اعلام دادگستری استان هرمزگان، ۱۸ نفر از خدمه این کشتی توقیف شده در خلیج عمان بازداشت شده‌اند. خدمه و کاپیتان این نفتکش که دارای ملیت‌های هندی، سری‌لانکایی و بنگلادشی هستند، تحت بازجویی قرار دارند.

«جنگ نفتکش‌ها» در تاریخ معاصر

اقدامات متقابل اخیر، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا این تنش‌ها یادآور «جنگ نفتکش‌ها» در دهه هشتاد میلادی و در دوران جنگ ایران و عراق است؟

جنگ نفتکش‌ها در حقیقت مجموعه‌ای از عملیات‌های نظامی هوایی-دریایی بود که در سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۸ (۱۳۶۳ تا ۱۳۶۶ خورشیدی) در خلیج فارس به وقوع پیوست. هدف اصلی عراق از به راه انداختن این جنگ، که با حمایت آمریکا انجام می‌شد، جلوگیری از صادرات نفتی ایران بود.

رویدادهای کلیدی جنگ نفتکش‌ها (۱۹۸۵-۱۹۸۸)

حضور نیروی دریایی آمریکا در منطقه در آن سال‌ها به درگیری‌های متعددی منجر شد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• مین‌گذاری‌های دریایی و آسیب دیدن ناو USS Samuel B. Roberts
• غرق شدن ناوچه‌های ایرانی توسط نیروی دریایی آمریکا
• حادثه تلخ سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی

بر اساس گزارش ماهنامه بریتانیایی «هیستوری تودی»، حملات عراق به کشتی‌های ایرانی از سال ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۳ با استفاده از جنگنده‌های پیشرفته‌ای چون میگ-۲۳ و میراژ اف-۱ فرانسه و بالگردهای سوپرفرلون مسلح به موشک‌های کروز انجام می‌شد. تجهیز بغداد به جنگنده‌های داسو سوپر اتاندار توسط فرانسه در سال ۱۹۸۴، برد موشک‌های ضد کشتی عراق را افزایش داد، که با پاسخ متقابل ایران در همان سال همراه شد.

اگرچه توقیف کشتی‌ها و نفتکش‌های کنونی با روش‌های نظامی مستقیم دهه ۸۰ آغاز نشده، اما به نظر می‌رسد این اقدامات در چارچوب راهبرد فشار حداکثری آمریکا بر ایران و ونزوئلا قرار دارد و می‌تواند در آینده نزدیک منجر به تشدید تنش‌های دریایی و افزایش قیمت جهانی نفت شود.