تحلیل شکاف بازدهی در بورس: برندگان و بازندگان سه قله تاریخی بازار سهام

تغییر آرایش برندگان و بازندگان از مرداد ۱۳۹۹

آمارها نشان می‌دهد که در مقایسه با قله مرداد ۱۳۹۹، ۲۲ صنعت موفق به عبور از سقف تاریخی خود شده‌اند، در حالی که ۱۴ صنعت دیگر، با وجود گذشت بیش از پنج سال و تجربه تورم‌های سنگین در اقتصاد ایران، همچنان پایین‌تر از آن قله ایستاده‌اند.

• صنایع پیشرو: صنعت منسوجات با ۳۴۳٪، سیمان با ۳۱۷٪ و تامین آب، برق و گاز با ۲۷۳٪ رشد، بهترین عملکرد را نسبت به قله مرداد ۹۹ به ثبت رسانده‌اند.
• صنایع جامانده: صنعت وسایل ارتباطی با ۸۹٪، محصولات کاغذی با ۷۸٪ و محصولات چرمی با ۷۲٪ افت، بدترین عملکرد را در میان صنایع بورسی داشته‌اند.

این موضوع بیانگر آن است که بخشی از جهش سال ۹۹ نه بر پایه متغیرهای بنیادی، بلکه حاصل حباب قیمتی در صنایع کم‌عمق و کم‌نماد بوده‌است. صنایعی مانند وسایل ارتباطی، محصولات کاغذی و محصولات چوبی که در آن سال رشد حبابی داشتند، با وجود رشد شاخص‌های کل و تورم، هنوز نتوانسته‌اند به قله‌های قبلی خود دست یابند.

عملکرد صنایع در قله اردیبهشت ۱۴۰۲ و اهمیت نقدشوندگی

روند صعودی کوتاه‌مدت بازار سهام از ابتدای اسفند ۱۴۰۱ تا میانه‌های اردیبهشت ۱۴۰۲، منجر به ثبت قله‌های جدیدی شد. در مقایسه با این قله:

• پیشتازان: صنعت خرده‌فروشی با ۲۸۵٪ و صنعت سیمان با ۱۳۹٪ رشد، بالاتر از قله اردیبهشت ۱۴۰۲ ایستاده‌اند. صنعت بانک‌ها و موسسات اعتباری نیز رشد ۸۷٪ را تجربه کرده است.
• ضعف فرابورس: شاخص کل فرابورس با وجود گذشت بیش از دو سال و عبور شاخص‌های کل و هموزن بورس از این قله، هنوز موفق به رسیدن به سقف اردیبهشت ۱۴۰۲ نشده است.

این عملکرد ضعیف فرابورس که عمده سهام آن کوچک و با ارزش بازار پایین هستند، نشان‌دهنده ترجیح جریان پول حقیقی به سمت سهام با نقدشوندگی بالا در مواجهه با ریسک‌های سیستماتیک اقتصاد ایران است. سهام کوچک و باارزش بازار پایین در دو سال اخیر مهجور واقع شده‌اند.

عملکرد در نوسانات اخیر و قله اردیبهشت ۱۴۰۴

پس از نوسانات ناشی از خوش‌بینی‌های مذاکراتی ابتدای سال جاری و عقب‌نشینی‌های مقطعی، شاخص‌های کل و هموزن در شهریورماه مجدداً موفق به عبور از قله اردیبهشت ۱۴۰۴ شدند. در این روند صعودی اخیر:

• ۲۰ صنعت توانسته‌اند به مقادیر بیش از قله ابتدای سال دست یابند، اما ۱۹ صنعت همچنان پایین‌تر از آن سطح قرار دارند.
• بهترین عملکرد: صنعت زغال‌سنگ با ۳۹٪ و فرآورده‌های نفتی و تامین آب، برق و گاز با ۳۷٪ رشد، بالاتر از قله اردیبهشت ۱۴۰۴ ایستاده‌اند.
• بدترین عملکرد: صنعت سایر معادن با ۴۰٪ افت، پایین‌تر از قله اردیبهشت امسال قرار دارد.

عملکرد صنایع مهم بازار در سه قله تاریخی

بررسی عملکرد صنایع کلیدی بازار نشان می‌دهد که صنایع بزرگ صادرات‌محور عملکردی به مراتب بهتر از صنایع داخلی‌محور و تحت ریسک‌های سیاستی داشته‌اند:

صنایعی نظیر سیمان، فلزات اساسی، پالایشی‌ها و محصولات شیمیایی، توانسته‌اند در گذر زمان و با اتکا به متغیرهای واقعی اقتصاد، نه‌تنها افت‌های مقطعی را جبران کنند، بلکه قله‌های جدیدی را نیز ثبت کنند.

همانطور که جدول نشان می‌دهد، شاخص صنعت خودرو و ساخت قطعات در قیاس با هر سه قله مورد بررسی، همچنان در ارتفاع پایین‌تری قرار دارد که ریسک مداخلات سیاستی و عدم‌قطعیت سودآوری را در این صنعت پررنگ می‌کند.

نتیجه‌گیری: چرخش آگاهانه نقدینگی

مقایسه صنایع در سه قله تاریخی بازار سهام صرفاً یک رتبه‌بندی نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر رفتار سرمایه‌گذاران است. تجربه ریزش‌های سنگین پس از ۱۳۹۹ و افزایش ریسک‌های سیستماتیک، باعث شده است که نقدشوندگی به یکی از مهم‌ترین مولفه‌های انتخاب سهم و صنعت تبدیل شود.

ضعف مزمن برخی صنایع در بازگشت به قله‌های گذشته، بیانگر آن است که زمان جبران صرفاً با تورم در بازار سهام به پایان رسیده و صنایع کوچک و کم‌عمق نیازمند تغییرات بنیادین در سودآوری و ساختار مالی هستند. در مقابل، صنایع بزرگ، صادرات‌محور و برخوردار از جریان سودآوری شفاف، بیش از پیش مورد‌توجه قرارگرفته‌اند. مسیر آتی بازار سهام، بیش از آنکه به ثبت قله‌های جدید در نماگرهای کل وابسته باشد، به چرخش آگاهانه نقدینگی میان صنایع و بازتعریف مفهوم صنعت برنده در ذهن سرمایه‌گذاران گره خورده است.