لزوم ادغام صندوق‌های بازنشستگی متکی به بودجه عمومی از نگاه کارشناس

بررسی ادغام فراتر از مسائل فنی و اکچوئری

علی خلیلی، مدیر گروه بیمه‌های اجتماعی و محاسبات موسسه عالی پژوهش‌های تامین اجتماعی، معتقد است که بررسی ادغام صندوق‌ها باید با در نظر گرفتن منافع، مزایا، عوارض و ضررهای آن صورت گیرد و نباید صرفاً به حواشی کنترل نتایج ادغام‌ها محدود شود.

ماهیت صندوق‌های غیربیمه‌گر

وی تاکید می‌کند که بسیاری از این صندوق‌ها، از جمله صندوق‌های بازنشستگی کشوری، فولاد، بازنشستگان نیروهای مسلح و نفت، اساساً ذیل «بیمه اجتماعی» تعریف نمی‌شوند. این مجموعه‌ها در واقع:

• ساختارهای سازمانی هستند.
• بودجه‌ای از بخش عمومی دریافت کرده و بین مشترکان تقسیم می‌کنند.

برخلاف این صندوق‌ها، سازمان بیمه‌گر اجتماعی یک نهاد زنده و پویاست که بر اساس محاسبات بیمه‌ای و ورودی‌ها و خروجی‌هایش عمل می‌کند و در تولید ناخالص داخلی (GDP) نقش دارد.

نقش اقتصادی صندوق‌ها و مزیت ادغام

به گفته این کارشناس، صندوق‌های بیمه‌گر اجتماعی در کشورهای عضو OECD حدود ۲۰ درصد و در کشورهای کمتر توسعه یافته زیر ۱۰ درصد در تولید ناخالص داخلی سهم دارند. از نظر تاثیرگذاری اقتصادی، تفاوتی بین متکثر بودن یا ادغام شدن صندوق‌ها وجود ندارد.

«تنها تفاوتی که صندوق‌های ادغام شده و صندوق‌های مجزا از هم دارند این است که با ادغام به دلیل کاهش بوروکراسی، مقداری از هزینه‌های اداری صندوق‌ها کاهش می‌یابد.»

خلیلی تصریح کرد که اگر اشکالات فنی و بیمه‌ای برای ادغام وجود داشته باشد، این مشکلات به سادگی با اصلاحات مدیریتی قابل حل است و نباید مسئله را به مسائل فنی تقلیل داد. او پیشنهاد می‌کند بررسی در سطح بالاتر، یعنی «حمایت اجتماعی» (Social Protection)، انجام شود.

مسئولیت دولت در قبال بازنشستگان

صندوق‌هایی که از بودجه عمومی ارتزاق می‌کنند، مانند بازنشستگی کشوری، فولاد و نفت، هرچه کمتر باشند، از نظر کاهش هزینه‌های اداری برای بودجه کشور بهتر است. با این حال، این به معنای شانه خالی کردن دولت از حمایت بازنشستگان نیست.

تعهدات دولت به دلیل سوءمدیریت و سیاست‌های گذشته

دولت موظف است تا انتها حامی صندوق‌های بازنشستگی باشد؛ زیرا:

• سیاست‌های اقتصادی دولت در گذشته منابع این صندوق‌ها را تضعیف کرده است.
• دولت با برداشت از صندوق‌ها، تعهدات مازاد تحمیلی ایجاد کرده است.
• سوءمدیریت‌های دولتی شرایط کنونی را بدتر کرده است.

وی تاکید کرد: «دولت موظف است که از افرادی که بازنشسته هستند کف حمایت را به هر نحو ممکن به عمل بیاورد.» او ذهنیت بازارگرایانه را در این زمینه رد کرده و توجه دولت به تک‌تک آحاد جامعه را ضروری می‌داند، حتی اگر فرد به اندازه کافی حق بیمه پرداخت نکرده باشد.

تکثر صندوق‌ها در جهان و لزوم ادغام در ایران

کشورهایی مانند سوئد، آلمان و لهستان که دارای نظام چندلایه تامین اجتماعی هستند، صندوق‌های متعدد طراحی کرده‌اند. در این کشورها، تکثر صندوق‌ها منطقی و موجه است؛ زیرا کرامت جامعه و حق انتخاب افراد اهمیت دارد و تنوع صندوق‌ها منجر به گزینش بهتر می‌شود.

اما در ایران، به نظر می‌رسد صندوق‌هایی که از بودجه عمومی استفاده می‌کنند، باید در هم ادغام شوند. از نظر فنی، هیچ دلیل موجهی برای جدایی این صندوق‌ها از یکدیگر وجود ندارد.