اشک شوق مخاطبان برای «بازگشت گور ایرانی» در سینما حقیقت

چالش‌های تولید یک مستند محیط زیستی ۸ ساله

ساخت مستندهایی که حول محور گونه‌های نادر حیات وحش می‌گردند، ذاتاً پروژه‌هایی دشوار و زمان‌بر هستند. فتح‌الله امیری، کارگردان فیلم، در این باره تأکید می‌کند که یکی از بزرگترین چالش‌ها، نداشتن افق زمانی مشخص برای پایان کار است. او که ساخت این مستند را از سال ۱۳۹۶ آغاز کرده و بیش از هشت سال صرف تولید آن نموده است، می‌گوید:

فکر نمی‌کنم کسی پیدا شود که ۸ سال از عمرش را صرف ساخت یک مستند کند. این کار نه از نظر اقتصادی و نه از نظر معنوی، منطقی نیست؛ بیشتر یک کار دلی است وگرنه منطق خاصی پشت آن وجود ندارد.

امیری که سابقه ساخت فیلمی درباره آخرین یوزپلنگ پارک ملی کویر را نیز در کارنامه دارد، این مستند را با همکاری نیما عسگری به سرانجام رسانده است.

همکاری ۱۷ ساله و راز پوشش تمام صحنه‌ها

امیری و نیما عسگری حدود ۱۷ سال است که به صورت مشترک در حوزه مستندسازی حیات وحش فعالیت می‌کنند. این همکاری طولانی‌مدت، به گفته امیری، نه تنها سرعت و کیفیت تولید را دو برابر نکرده، بلکه شاید تا هشت برابر افزایش داده است. او معتقد است که این هم‌افزایی و لذت سفر با دوست، شغل را به تفریح نزدیک می‌کند.

• مدت همکاری: حدود ۱۷ سال
• نتیجه همکاری: افزایش چشمگیر سرعت و کیفیت تولید
• ویژگی برجسته: پوشش تقریباً تمام صحنه‌های مستند «بازگشت گور ایرانی» در طول سال‌ها، حتی زمانی که یکی از دو نفر در صحنه حضور نداشته است.

داستان مستند: کشف یک یادداشت ۴۰ ساله

نقطه آغاز پروژه «بازگشت گور ایرانی» در سال ۱۳۹۶ رقم خورد؛ زمانی که رضا شاه‌حسینی، مدیر وقت پارک ملی کویر، دفترچه‌ای قدیمی از یادداشت‌های یک محیط‌بان مربوط به سال ۱۳۶۰ را کشف کرد. در این دفترچه نوشته شده بود که محیط‌بان «۴ رأس گور ایرانی را مشاهده کرده است!» این کشف به یکی از مهم‌ترین رویدادهای محیط زیستی سال‌های اخیر ایران تبدیل شد.

ساختار و روایت مستند

فیلم «بازگشت گور ایرانی» دارای ساختاری مشاهده‌گر، بسیار واقعی و صادقانه است. این اثر فاقد هرگونه بازسازی یا اغراق بوده و روایت آن بر عهده شخص رضا شاه‌حسینی، رئیس پارک ملی کویر، است. امیری تأکید می‌کند که این فیلم یکی از واقعی‌ترین آثار این دوره از جشنواره است که در عین حال، ساختارهای حفاظت از محیط زیست را نیز به نقد می‌کشد.

تلاش برای اکران عمومی و ادای دین به محیط‌بانان

کارگردان مستند ابراز امیدواری کرد که «بازگشت گور ایرانی» به اکران عمومی برسد تا مخاطبان بیشتری بتوانند با انسان‌هایی که شاید کمتر دیده شده‌اند، آشنا شوند. به عقیده امیری، یکی از ویژگی‌های مهم فیلم، معرفی محیط‌بانانی است که در عمق کویرها و در شرایط سخت، برای حفظ طبیعت و گونه‌های در خطر انقراضی مانند گور ایرانی و یوزپلنگ ایرانی تلاش می‌کنند.

شاید اصلاً کسی نداند چنین انسان‌هایی وجود دارند و فقط هر از گاهی خبری می‌شنویم که مثلاً در گوشه‌ای محیط‌بانی شهید شد و بعد هم فراموش می‌شود. اما در این فیلم، این افراد به‌خوبی مقابل چشم مخاطب قرار می‌گیرند و تازه می‌فهمیم که این‌ها چه انسان‌های خاصی هستند؛ آدم‌هایی که با دل و جان کار می‌کنند. به نظر من، این‌ افراد همان سربازان وطن‌اند و نباید نادیده گرفته شوند.

اشک شوق مخاطبان برای زادآوری گورخرها

امیری از بازخورد بسیار خوب مخاطبان پس از اکران فیلم خبر داد. او که پیش‌تر در فیلم‌های با تم تراژیک، شاهد اشک‌های مخاطبان بوده است، این بار با واکنشی متفاوت روبرو شد. مخاطبان «بازگشت گور ایرانی» که پایانی امیدوارکننده و خوش دارد و موفقیت پروژه زادآوری گورخرها را نشان می‌دهد، پس از مشاهده سختی‌های پروژه، از خوشحالی به ثمر رسیدن آن «اشک شوق» ریخته بودند.