نارکیس؛ پرتره‌ای از تلاش یک شاعر نابینا برای آموزش کودکان در سینما حقیقت

سابقه حرفه‌ای در مستند حیات وحش و پروژه «بازگشت گور ایرانی»

امیری بیش از ۲۱ سال است که صرفاً در حوزه مستندهای محیط زیست و حیات وحش فعالیت می‌کند. او پیش‌تر فیلمی درباره آخرین یوزپلنگ پارک ملی کویر ساخته است. علاوه بر این، وی از سال ۱۳۹۶ همراه با همکارش نیما عسگری، پروژه ساخت مستند «بازگشت گور ایرانی» را آغاز کرد که بیش از هشت سال زمان صرف تولید آن شده است.

نقطه آغاز این مستند، کشفی مهم در سال ۱۳۹۶ توسط رضا شاه حسینی، مدیر پارک ملی کویر، بود. او دفترچه‌ای قدیمی از یادداشت‌های یک محیط‌بان مربوط به سال ۱۳۶۰ پیدا کرد که در آن ذکر شده بود: «۴ راس گور ایرانی را مشاهده کرده است!» این کشف یکی از مهم‌ترین رویدادهای محیط زیستی ایران در سال‌های اخیر را کلید زد.

راز انتخاب نام «نارکیس»

امیری درباره انتخاب نام فیلم جدیدش توضیح داد که «نارکیس» در واقع ریشه نام «نرگس»، شخصیت اصلی مستند، است. نرگس دارای دکترای ادبیات فارسی است و در یکی از سکانس‌ها درباره ریشه نام خود و مسیر زبان‌شناسی آن صحبت می‌کند.

تصمیم گرفتم نام فیلم را «نارکیس» بگذارم. این انتخاب، هم به دلیل ارتباطش با کاراکتر است و هم به این دلیل که شخصیت من فردی اهل ادبیات است. علاوه بر این، می‌خواستم از تکرار عنوان‌هایی که تا‌کنون در سینمای ایران مورد استفاده قرار گرفته خودداری کنم چون پیش از این یک فیلم سینمایی و یک سریال تلویزیونی به نام «نرگس» ساخته شده است.

شخصیت الهام‌بخش و آغاز ساخت مستند

آشنایی کارگردان با نرگس به سال‌ها پیش، زمانی که امیری روزنامه‌نگار بود، بازمی‌گردد. او نرگس را شخصیتی بسیار الهام‌بخش توصیف می‌کند که محدودیت بینایی‌اش در تعامل با او کمرنگ می‌شود.

• آغاز پژوهش: آبان سال ۱۴۰۲
• آغاز ضبط: بهمن‌ماه ۱۴۰۲ (چهار ماه به طول انجامید)
• مدت زمان کلی تولید: مجموعاً حدود یک سال

امیری می‌گوید: «از همان مواجهه‌ی نخست احساس کردم این فرد به‌تنهایی موضوعِ یک مستند است. وقتی کنار نرگس می‌نشینید و با او تعامل دارید، اصلاً احساس نمی‌کنید او نابینا است؛ چرا که او شخصیتی ویژه و منحصر‌به‌فرد دارد. من تلاش کردم در فیلم هم این بُعد الهام‌بخشی و تأثیرگذاری او به نمایش درآید.»

دغدغه اصلی: آموزش زبان انگلیسی برای کودکان نابینا

اگرچه تصور اولیه کارگردان ساخت یک فیلم شاعرانه از دنیای درونی نرگس بود، اما در طول پژوهش متوجه شد که دغدغه اصلی او، اهمیت دادن به کودکان نابینا و ایجاد زیرساخت‌های آموزشی مناسب برای آن‌هاست.

تولید مستند همزمان با جابه‌جایی نرگس به یک مرکز نابینایان تقریباً غیرفعال بود. نرگس عملاً آنجا را آباد کرد و دغدغه اصلی‌اش برگزاری کلاس زبان انگلیسی برای کودکان نابینا بود. این امر به دلیل نیاز به توضیح تصاویر و تبدیل محتوا به خط بریل، اجرایی بسیار دشوار دارد.

چالش‌های زیرساختی و مالی

فیلم سیر و محدودیت‌هایی را که نرگس در این مسیر دارد، به تصویر می‌کشد؛ از جمله:

• نیاز مبرم به پرینتر بریل برای تسهیل کار.
• روبه‌رو شدن با مشکلات مالی و نیاز به تأمین منابع و حمایت خیرین.
• تلاش برای برطرف کردن سدهای مالی و زیرساختی موجود.

این اتفاقات و پیگیری‌های نرگس برای کسب حمایت، دقیقاً همزمان با فیلم‌برداری رخ می‌داد. هرچند کلاس زبان اکنون برگزار و ادامه دارد، اما محدودیت‌هایی نظیر عدم تهیه پرینتر بریل همچنان پابرجاست.

دسته‌بندی ژانری: مستند پرتره با نقد اجتماعی

امیری در نهایت مستند «نارکیس» را در دسته‌بندی «مستند پرتره» قرار می‌دهد. او توضیح داد که در این فیلم وجه بیرونی و اجتماعی نرگس و تلاش او برای ایجاد فضای آموزشی مناسب برای کودکان نابینا پررنگ‌تر شده است.

«نارکیس یک مستند پرتره است. من به نرگس و دغدغه‌هایش پرداخته‌ام. در نهایت می‌توان گفت این یک پرتره است که البته نقدهایی نیز به عدم وجود زیرساخت‌های لازم برای نابینایان دارد.»