چالش‌های زنجیره‌های فولاد و مس: از کارت‌های یک‌بار مصرف تا ابهام در پاسخ دولت

تجربه موفق فولاد و پیگیری‌های بدون نتیجه

بر اساس گزارش‌های ارائه شده، تجربه موفق زنجیره فولاد نشان داد که با همراهی کمیسیون و انجمن‌های ذی‌ربط، قیمت‌گذاری زنجیره با توافق نهایی میان انجمن‌های سنگ‌آهن، فولاد، نورد و کمیسیون انجام پذیرفت. طبق این توافق، مدیریت مسائل اجرایی زنجیره به تشکل‌ها واگذار شد.

با این حال، پیگیری‌های انجام‌شده برای اجرای کامل مصوبات، به‌ویژه پس از مکاتبه اتاق بازرگانی با رئیس‌جمهور، با ابهام مواجه شده است. اعضای کمیسیون ضمن قدردانی از نقش هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی در توافق اولیه، اعلام کردند که مکاتبات ارجاعی از نهاد ریاست‌جمهوری به وزارتخانه‌ها، صرفاً به تکرار متن قانونی بند «پ» ماده ۹۹ برنامه هفتم اکتفا کرده و پاسخ روشنی به ایرادات و مطالبات بخش خصوصی ارائه نشده است.

ضرورت پیگیری جدی مصوبات

اعضای کمیسیون بر این باورند که برگزاری جلسه‌ای فوری برای پیگیری جدی اجرای مصوبات زیر، جهت فعال‌سازی ظرفیت ارزآوری زنجیره، حیاتی است:

• اصلاح سیاست‌های ارزی: رفع موانع و ایجاد شفافیت در مقررات ارزی.
• عرضه در بازار ثانویه: تسهیل فرآیند عرضه محصولات در این بازار.
• بازگشت معافیت‌ها و عوارض مالیاتی: لغو تصمیمات اشتباه و خلاف روح قوانین مصوب.

چالش‌های ساختاری: از قیمت‌گذاری تا سوءاستفاده ارزی

یکی از موضوعات محوری مورد بحث، اختلاف فاحش میان قیمت داخلی و صادراتی محصولات بود. کمیسیون تأکید کرد که برای حفظ رقابت و جلوگیری از تضرر کل زنجیره، تولیدکنندگان داخلی باید قادر به عرضه محصول با قیمتی کمتر از قیمت صادراتی باشند. در شرایط کنونی، زمانی که فروش داخلی زیر قیمت صادرات صورت می‌گیرد، سود تولیدکننده کاهش یافته و بازار به دست واسطه‌ها می‌افتد.

کارت‌های بازرگانی یک‌بار مصرف، ریشه سوءاستفاده

مسئله دیگری که به عنوان یک تهدید جدی مطرح شد، سوءاستفاده از کارت‌های بازرگانی یک‌بار مصرف است. در ماه‌های اخیر، برخی صادرکنندگان با استفاده از این کارت‌ها، مواد اولیه و کنسانتره را با نرخ ارز آزاد صادر کرده‌اند. این عمل نه تنها به دور زدن قوانین منجر شده، بلکه رقابتی ناعادلانه در بازار ایجاد کرده و به زیان تولیدکننده و دولت تمام شده است.

«در نشست تأکید شد که تا زمانی که اختلاف نرخ ارز پابرجاست، چنین کارت‌هایی ایجاد می‌شوند و تنها با اصلاح سیاست ارزی و هماهنگی میان دولت و تشکل‌ها می‌توان مسیر سوءاستفاده را بست.»

مدیریت بورس کالا و شفافیت مالیاتی

در بخش دیگری از جلسه، مدیریت متمرکز زنجیره‌ها از طریق بورس کالا مورد بررسی قرار گرفت. تجربه نشان می‌دهد که رها کردن کامل زنجیره به سیستم بورس بدون مدیریت عرضه و تقاضا، منجر به اخلال در کشف قیمت واقعی و رقابت سالم می‌شود. پیشنهاد کمیسیون بر این بود که تنها مدیریت متمرکز و برنامه‌ریزی‌شده روی کل زنجیره انجام شود و سایر بخش‌ها تحت شرایط کنترل‌شده فعالیت کنند.

محرومیت‌های مالیاتی

اعضای کمیسیون به موضوع معافیت‌های مالیاتی و صادرات مواد خام و نیمه‌خام نیز پرداختند. تاکید شد که برخی تصمیمات مالیاتی نادرست، بخش خصوصی را از معافیت‌های قانونی محروم کرده است. اصلاح این تصمیمات و ایجاد شفافیت حقوقی برای فعالان بخش خصوصی، برای افزایش انگیزه تولید و صادرات و حفظ جریان ارزآوری کشور ضروری است.

پیشنهاد نهایی: هم‌اندیشی جامع دولت و بخش خصوصی

در پایان، پیشنهاد شد جلسه‌ای جامع با حضور تمامی فعالان زنجیره‌ها، انجمن‌ها، کمیسیون‌های تخصصی و نمایندگان دولت برگزار شود. هدف از این جلسه، بررسی مسائل کلیدی نظیر قیمت‌گذاری، تأمین مواد اولیه، صادرات، مدیریت بورس و مالیات‌ها و اتخاذ تصمیمات عملیاتی است. تأکید نهایی بر این اصل بود که بدون مدیریت مشترک و هماهنگی کامل میان بخش خصوصی و دولت، دستیابی به اهداف اقتصادی و حفظ منافع جمعی امکان‌پذیر نخواهد بود.