تشریح وضعیت پژوهشی دانشگاه تهران: کاهش کمیت مقالات، رشد کیفیت و صدرنشینی کشوری

افت کمی، رشد کیفی: تحلیل آمار مقالات

بررسی آمار مقالات منتشرشده دانشگاه تهران در پایگاه‌های استنادی بین‌المللی نشان‌دهنده یک روند دوگانه است:

• در پایگاه استنادی «وب آو ساینس»، اوج انتشار مقالات در سال ۲۰۲۱ ثبت شده و پس از آن شاهد کاهش تعداد مقالات بوده‌ایم.
• در پایگاه استنادی «اسکوپوس» نیز وضعیت مشابه است و بیشترین انتشار در سال ۲۰۲۲ بوده که پس از آن روند نزولی مشاهده می‌شود.

با وجود کاهش در تعداد کل مقالات در سال‌های اخیر، کیفیت انتشارات دانشگاه تهران روند رو به رشدی داشته است. نقوی اعلام کرد که نزدیک به ۵۳ درصد از مقالات دانشگاه تهران در چارک اول (Q1) قرار دارند که نشان‌دهنده افزایش چشمگیر اعتبار علمی این تولیدات است.

صدرنشینی کشوری در رتبه‌بندی‌های کلیدی

دانشگاه تهران همچنان جایگاه ممتاز خود را در نظام‌های رتبه‌بندی ملی و بین‌المللی حفظ کرده است. جایگاه این دانشگاه در نظام‌های مهم رتبه‌بندی به شرح زیر است:

• رتبه‌بندی ISC: دانشگاه تهران با فاصله، رتبه اول کشور را در اختیار دارد.
• رتبه‌بندی شانگهای: دانشگاه تهران به همراه دانشگاه علوم پزشکی تهران، رتبه اول کشور را کسب کرده‌اند.
• رتبه‌بندی تایمز: متأسفانه، دانشگاه تهران نسبت به دو سال گذشته با افت رتبه مواجه شده است.

به طور کلی، بررسی جایگاه دانشگاه تهران در نظام‌های مختلف رتبه‌بندی جهانی تأیید می‌کند که این دانشگاه در اغلب رتبه‌بندی‌ها همچنان رتبه نخست کشور را حفظ کرده است.

راهکارهای استراتژیک برای ارتقای جایگاه جهانی

مدیرکل سیاستگذاری و توسعه پژوهشی دانشگاه تهران، کمیت و کیفیت مقالات را از شاخص‌های اصلی رتبه‌بندی دانشگاه‌ها دانست و تأکید کرد که افزایش کیفیت مقالات به‌تنهایی نتوانسته افت تعداد مقالات را در رتبه‌بندی‌ها جبران کند. لذا، راهکارهای دیگری برای بهبود جایگاه دانشگاه در دستور کار قرار دارد:

شاخص شهرت و ارتباطات بین‌المللی

توسعه ارتباطات بین‌المللی و تمرکز بر شاخص «شهرت» از عوامل مهم ارتقای رتبه دانشگاه محسوب می‌شوند. شاخص شهرت سهم قابل‌توجهی در امتیازدهی رتبه‌بندی‌ها دارد؛ به‌طوری‌که:

در برخی نظام‌های رتبه‌بندی، ۲۰ درصد و در برخی دیگر تا ۴۰ درصد از امتیاز کل به شاخص شهرت اختصاص دارد. این شاخص که از طریق ارزیابی جامعه آکادمیک و کارفرمایان تکمیل می‌شود، می‌تواند تا حدی جایگزین کاهش تعداد مقالات در سال‌های اخیر شود.

جهش در همکاری با صنعت و تجاری‌سازی

دانشگاه تهران در حوزه ارتباط با صنعت رشد چشمگیری داشته است که با آمار زیر قابل مشاهده است:

همچنین، با ایجاد دفتر تجاری‌سازی و انتقال فناوری، فعالیت‌هایی در زمینه تجاری‌سازی تحقیقات، حمایت از مالکیت فکری، هدایت همکاری با صنعت و حمایت از هسته‌های نوپا با همکاری پارک علم و فناوری دانشگاه در حال انجام است.

جذب ظرفیت ایرانیان غیرمقیم

در راستای استفاده از ظرفیت‌های علمی خارج از کشور، ۲۸ نفر از ایرانیان غیرمقیم متقاضی همکاری با دانشگاه تهران بوده‌اند. بیشترین موارد جذب (۱۱ مورد) در قالب جایگزین خدمت در خارج از کشور بوده است.

توسعه زیرساخت‌ها و خدمات کتابخانه مرکزی

مدیرکل سیاستگذاری و توسعه پژوهشی به رشد قابل‌توجه در چاپ کتاب اشاره کرد و دستاوردهای کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را تشریح نمود. این دستاوردها شامل موارد زیر است:

• افزودن بیش از ۶ هزار فایل نسخه خطی به کتابخانه دیجیتال.
• بارگذاری بیش از ۱۵ هزار تصویر نسخه خطی در سامانه.
• در دسترس قرار گرفتن ۷۷۷ هزار فایل پایان‌نامه.
• توسعه خدمات ویژه برای نابینایان.
• دسترسی به پایگاه‌های اطلاعاتی جدید، تمدید پایگاه‌های قبلی و خرید پایگاه‌های اطلاعاتی فارسی.