سیر تکاملی زیردریایی‌های نظامی: از جنگ جهانی اول تا نسل پنجم هسته‌ای و پنهان‌کار

نسل اول: آغاز نبرد زیر آب (جنگ جهانی اول و قبل از آن)

اولین میدان نبرد واقعی برای زیردریایی‌ها، جنگ جهانی اول بود. زیردریایی‌هایی که پیش از دهه ۱۹۰۰ به کار گرفته می‌شدند، با معرفی سیستم‌های پیشران دیزل-الکتریک متحول شدند؛ این سیستم به زیردریایی اجازه می‌داد تا در سطح از موتور دیزل و در حالت غوطه‌وری از موتورهای الکتریکی استفاده کند.

این نسل عمدتاً برای دفاع ساحلی طراحی شده بود و برد محدودی داشت. آلمان با زیردریایی سال ۱۹۰۶ خود پیشگام بود. زیردریایی‌های اولیه از نظر اندازه کوچک بودند؛ به عنوان مثال، زیردریایی کلاس E بریتانیا (۱۹۱۱) طولی معادل ۵۵ متر و عرض ۴.۵ متر داشت.

ویژگی‌های زیردریایی‌های نسل اول

• عمق عملیاتی: حداکثر ۶۰ متر آب.
• سرعت: ۹.۵ گره دریایی در حالت غوطه‌وری و ۱۴ گره در سطح.
• برد: حداکثر ۳۰۰۰ مایل روی سطح آب قبل از نیاز به سوخت‌گیری.
• تسلیحات و شناسایی: مجهز به یک یا دو توپ عرشه و نهایتاً چهار لوله اژدر؛ برای ردیابی اهداف به هیدروفون‌های اولیه (دستگاه‌های شنود صوتی) و پریسکوپ‌ها وابسته بودند.

نسل دوم: نوآوری‌های جنگ جهانی دوم (تا دهه ۱۹۵۰ میلادی)

جنگ جهانی دوم موج جدیدی از فناوری‌ها را به همراه آورد. سیستم‌های دیزل-الکتریک بهبود یافته، زیردریایی‌ها را قادر ساخت تا در مسافت‌های دورتری از ساحل عملیات کنند. اما بزرگ‌ترین پیشرفت، اختراع آلمانی‌ها یعنی لوله تنفس (اسنورکل) بود.

لوله تنفس این امکان را فراهم کرد که موتورهای دیزلی در حالت غوطه‌وری نیز کار کنند، بدون اینکه زیردریایی مجبور به آمدن مکرر به سطح آب برای تهویه شود.

زیردریایی‌های جدیدتر به حسگرهای بهتری مانند رادار مجهز شدند که برای ردیابی کشتی‌های سطحی استفاده می‌شد. در جبهه آمریکا، زیردریایی‌های کلاس گاتو (Gato) برای اولین بار با ویژگی‌های پیشرفته‌ای مانند تهویه مطبوع (برای محافظت از تجهیزات الکتریکی حساس در آب‌های گرمسیری) و امکاناتی نظیر لباسشویی، یخچال و تخت خواب برای خدمه ساخته شدند. این دوره ارزش زیردریایی‌ها را در نبرد ثابت کرد و پس از جنگ، لوله تنفس به یک وسیله استاندارد در هر زیردریایی دیزلی الکتریکی تبدیل شد.

نسل سوم: عصر هسته‌ای و سرعت (دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ میلادی)

انرژی هسته‌ای بعد از جنگ جهانی دوم به یک دغدغه مهم برای جهان تبدیل شد و ارتش‌ها به سرعت برای ادغام آن اقدام کردند. راه‌اندازی زیردریایی USS Nautilus در سال ۱۹۵۴، آغازگر نسل سوم زیردریایی‌های نظامی بود که با سیستم‌های دیزل-الکتریک خداحافظی کرد و به استفاده از انرژی هسته‌ای روی آورد.

تحول با پیشرانه هسته‌ای

• استقامت نامحدود: زیردریایی‌های هسته‌ای با استفاده از یک راکتور حرارتی و سیستم حلقه بسته، می‌توانند زیر آب رفته و به صورت نامحدود در دریا باقی بمانند؛ تنها نیاز به سوخت‌گیری و تعمیرهای اساسی در دوره‌های طولانی وجود دارد.
• سرعت بالا: سرعت غوطه‌وری زیردریایی به سادگی به ۲۰ تا ۲۵ گره دریایی رسید.
• طراحی بدنه قطره‌ای: زیردریایی‌های نسل سوم شروع به استفاده از شکل بدنه قطره‌ای (مانند USS Albacore) کردند که نیروی پسای زیردریایی در آب را به شکل قابل توجهی کاهش داد و باعث افزایش سرعت شد.

این دوره شاهد شکل‌گیری سه‌گانه هسته‌ای آمریکا بود، زیرا زیردریایی‌های نسل سوم قادر به پرتاب موشک‌های بالستیک در حالت غوطه‌وری شدند و زیردریایی‌های موشک بالستیک (SSBN) متولد گشتند. ترکیب حسگرهای دوربرد جدید و موشک‌های هدایت‌شونده، این نسل را به بزرگ‌ترین جهش در فناوری زیردریایی تبدیل کرد.

نسل چهارم: پنهان‌کاری و تطبیق‌پذیری (دهه ۱۹۸۰ میلادی تا هزاره جدید)

زیردریایی‌های نسل چهارم که شامل زیردریایی‌های تهاجمی می‌شوند، با دو ویژگی اصلی متمایز هستند: بی‌صدا بودن و تطبیق‌پذیری بالا. با تبدیل شدن پنهان‌کاری به اولویت اصلی، ابزارهای کاهش آکوستیک برای جلوگیری از افشای موقعیت مکانی پیاده‌سازی شدند.

فناوری‌های کلیدی پنهان‌کاری

• استفاده از کاشی‌های لاستیکی جاذب صدا روی بدنه.
• نصب ماشین‌آلات روی پایه‌های ضدلرزش.
• بهره‌گیری از پروانه‌های پمپ جت برای بهبود پنهان‌کاری آکوستیک.

زیردریایی‌های این نسل وظایف بسیار بیشتری نسبت به حمله به سایر کشتی‌ها انجام می‌دهند. زیردریایی‌هایی مانند کلاس سی‌ولف برای کمک به عملیات ویژه طراحی شده بودند و می‌توانستند یک تیم از کماندوها را مستقر کنند. همچنین برخی مانند یو اس اس جیمی کارتر مجهز به حسگرهای پیشرفته برای جمع‌آوری اطلاعات و دسترسی به کابل‌های زیر آب بودند.

تسلیحات نیز بهبود یافت؛ زیردریایی‌ها تا دهه ۸۰ با موشک‌های کروز تهاجمی زمینی تاماهاوک توانایی حمله به اهداف زمینی را به دست آوردند و از انواع سلاح‌ها مانند اژدر، مین و موشک استفاده کردند.

نسل پنجم: آینده جنگ اطلاعاتی (از دهه ۲۰۱۰ تاکنون)

در حالی که جزئیات فناوری‌های نسل پنجم آمریکا هنوز محرمانه است، شرکت SAAB (تولیدکننده A26) استانداردهای جدیدی را برای این پلتفرم نسل بعد تعیین کرده است. زیردریایی A26 وعده داده است که سطح پنهان‌کاری را به مراتب بالاتر ببرد و توانایی جمع‌آوری اطلاعات بدون شناسایی شدن در آب‌های کم‌عمق و عمیق را داشته باشد.

نوآوری‌های زیردریایی A26 SAAB

سیستم نیروی محرکه مستقل از هوا (AIP) در A26، که شامل موتور دیزل و موتور استرلینگ با اکسیژن مایع است، یکی از مزایای دیزل-الکتریک یعنی کاهش آکوستیک در سرعت‌های پایین‌تر را حفظ کرده و به زیردریایی کمک می‌کند تا پنهان‌کار باقی بماند.