استاد دانشگاه تهران: کاهش مدت تحصیل غیرمنطقی است؛ طول دوره‌ها در جهان ۴ سال است

بررسی استدلال‌های مطرح شده برای کوتاه‌سازی دوره‌ها

یکی از استدلال‌های اصلی موافقان کاهش مدت تحصیل، تغییر سرعت وقایع در دنیای امروز و مقایسه آن با مدت زمان جنگ‌ها بوده است. منتقدان این قیاس را از اساس مردود می‌دانند:

• رد قیاس با جنگ‌ها: استدلال اینکه چون مدت جنگ‌ها کوتاه شده (مانند جنگ ۱۲ روزه)، باید دوره‌های آموزشی نیز کوتاه شوند، قیاسی نامعقول است. نویسنده می‌پرسد اگر جنگی مانند جنگ اوکراین ۷.۵ سال طول بکشد، آیا باید مدت دوره کارشناسی را نیز به ۷.۵ سال افزایش داد؟
• وضعیت مقاطع پایه: با این منطق، تکلیف مدت دوره‌های تحصیل ابتدایی و متوسطه چه می‌شود؟ آیا آنها نیز باید کوتاه‌تر شوند؟

همچنین ادعای اینکه «وزارت علوم پس از سال‌ها مقاومت سنتی تصمیم گرفته این دوره‌ها را کوتاه‌تر کند»، مورد تردید قرار گرفته است. نویسنده تأکید می‌کند که نه تنها نشانه‌های مکتوبی از این «مقاومت سنتی» در دست نیست، بلکه دوره‌های موجود نیز کوتاه نبوده‌اند که «کوتاه‌تر» شوند.

استانداردهای جهانی و واقعیت‌های علمی

انتقاد دیگر متوجه اطلاعات نادرستی است که در مورد روند دانشگاه‌های معتبر جهان برای توجیه طرح کاهش مدت تحصیل ارائه شده است. ادعای انتخاب مسیر «Fast Track» (کارشناسی ۲ تا ۲.۵ سال و ارشد یک‌ساله) در دانشگاه‌های معتبر، یک اطلاع‌رسانی اشتباه خوانده می‌شود.

مدت زمان تحصیل در ۱۰ دانشگاه برتر دنیا

بررسی دقیق مدت زمان تحصیل در برترین مراکز آکادمیک جهان، خلاف این ادعا را ثابت می‌کند. این داده‌ها به آسانی قابل راستی‌آزمایی هستند:

• دوره کارشناسی: هیچ‌یک از ۱۰ دانشگاه معتبر و برتر جهان (مانند آکسفورد، ام‌آی‌تی، هاروارد، کمبریج، استنفورد و یل) دوره کارشناسی کمتر از ۳ سال نداشته و در غالب آنها طول این دوره ۴ سال است.
• دوره کارشناسی ارشد: طول مدت تحصیل در بیش از ۹۰ درصد دوره‌های کارشناسی ارشد این دانشگاه‌ها، ۲ سال تحصیل تمام وقت است و نه کمتر.

اهمیت روش‌های سنتی یادگیری در عصر دیجیتال

استدلالی که گذراندن وقت در کتابخانه‌ها و ورق زدن مجلات علمی را منسوخ و جایگزین شده با نگاه‌های کوتاه به تلفن همراه می‌داند، از سوی نویسنده رد می‌شود. مطالعه مداوم مجلاتی نظیر Science و Nature برای آگاهی از آخرین تحولات علمی ضروری است و جلسات «ژورنال کلاب» نیز بر همین اساس تشکیل می‌شوند. نویسنده معتقد است:

«نگاه کردن «یک یا چند دقیقه‌ای» به صفحه تلفن همراه، جایگزین مناسبی در مقایسه با ورق زدن مجلات نیست. تنها در این تورق است که ناگهان به عنوانی جالب برمی‌خوری و با جرقه‌ای درخشان مواجه می‌شوی؛ جرقه‌ای سازنده و جذاب.»

افزایش حجم دانش و لزوم همگامی با جهان

تعیین مدت تحصیل در آموزش عالی همواره بر اساس محتوای دروس، محاسبه مدت یادگیری و درجه جذب و هضم مطلب توسط دانشجو صورت گرفته است. با توجه به افزایش تصاعدی دانش، کاهش دوره آموزشی غیرمنطقی است.

به عنوان مثال، در رشته پزشکی، در گذشته تنها پنی‌سیلین به عنوان آنتی‌بیوتیک شناخته شده بود، اما امروز با تعدد بی‌شمار این گروه دارویی و لزوم آموختن مشخصات همه آنها روبه‌رو هستیم. بنابراین، حکم به کاهش دوره آموزش همزمان با افزایش حجم آموختنی‌ها، «شنای خلاف جهت آب» خواهد بود.

مشکلات برای نسل جوان در دهکده جهانی

نکته حیاتی دیگر، ضرورت مراعات قوانین عمومی جاری در «دهکده جهانی» است. مغایرت ساعات اختصاص داده شده به آموزش در ایران با عرف پذیرفته شده جهانی، برای دانشجویان جوانی که قصد زندگی، کاریابی یا ادامه تحصیل در خارج از کشور را دارند، مشکل‌آفرین خواهد بود. این امر با اصل لزوم احترام به خواسته‌های بر حق نسل جوان منافات دارد.