دلایل افزایش گالری‌گردی؛ از تأثیر کرونا تا شوآف فرهنگی و رکود بازار هنر

تحولات اجتماعی و کرونا؛ محرک‌های اصلی گالری‌گردی

به گفته این پژوهشگر هنر، تا پیش از سال ۱۳۹۸ و شیوع ویروس کرونا، فرهنگ‌هایی در بخشی از جامعه وجود داشت که به مرور زمان قشرهای دیگری را نیز دربرگرفت. یکی از مصادیق مهم این تغییرات، گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی است که گروه‌های سنی وسیعی را درگیر خود کرده است. او تأکید می‌کند که مجموعه اتفاقات سیاسی و اجتماعی در کنار همه‌گیری کرونا، باعث شد تا لایه‌های فرهنگی، هنری، سیاسی و اقتصادی در هم تنیده شوند و جامعه ایران تغییرات گسترده‌ای را تجربه کند.

نقش قرنطینه و نمایشگاه‌های آنلاین

ذاکری دوران قرنطینه ناشی از شیوع کرونا را در تغییر رفتارهای فرهنگی جامعه بسیار مؤثر می‌داند. محدودیت‌های آن دوره، راهکارهایی مانند برگزاری دوره‌های آموزشی و نمایشگاه‌های آنلاین را ایجاد کرد. این گسترش فعالیت نهادهای هنری در فضای مجازی، باعث شد تا نمایشگاه‌های هنری با قشر جدیدی از مخاطب روبه‌رو شوند. نتیجه ملموس این فرآیند این بود که:

• افرادی که در دوران محدودیت‌ها به صورت مجازی با هنرهای تجسمی آشنا شدند.
• پس از پایان قرنطینه، این افراد به مخاطبان حقیقی گالری‌ها تبدیل شدند.

گالری‌گردی به مثابه تفریح کم‌هزینه

چالش‌های اقتصادی نیز در این افزایش بازدید بی‌تأثیر نبوده‌اند. به دلیل محدود بودن فعالیت‌های تفریحی و فرهنگی در کشور، فرهنگی مانند کافه‌گردی رواج یافته است و گالری‌گردی نیز به واسطه افزایش آگاهی عمومی مردم به مقوله هنر، در حال پیمودن همین مسیر است.

برای گروهی از مخاطبان، گالری‌گردی نوعی تفریح محسوب می‌شود. این فعالیت بدون هزینه و لذت‌بخش است که طبیعتاً در شرایط فعلی اقتصادی، طرفداران بیشتری پیدا می‌کند.

رونق و رکود در بازار هنر معاصر

با وجود افزایش مخاطبان، آیا این موضوع به معنای رونق بازار نیز هست؟ پژوهشگر هنر با مرور وضعیت بازار در سال‌های اخیر به این پرسش پاسخ می‌دهد:

نوسانات بازار از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳

بازار هنر طی سال‌های اخیر نوسانات شدیدی را تجربه کرده است:

• رونق شدید (۱۴۰۰ تا پیش از اعتراضات ۱۴۰۱): بازار بسیار پررونق بود و بسیاری از افراد برای سرمایه‌گذاری به بازار هنرهای تجسمی روی آوردند. بازار هنرمندان مستر در وضعیت بسیار خوبی قرار داشت.
• رکود (پس از شهریور ۱۴۰۱ تا حدود یک سال): به دلیل تعطیلی گالری‌ها، بازار با رکود مواجه شد.
• بازگشت نسبی (نیمه دوم ۱۴۰۲): بازار فعالیت خود را از سر گرفت و رشد مقطعی داشت، اما به رونق گذشته بازنگشت. در این دوره، تعداد مخاطبان افزایش یافت، اما خریداران کم بودند.
• تعادل نسبی (۱۴۰۳): فضای بازار به سمت تعادل حرکت کرد.

خریداران و مخاطبان؛ تعادل شکننده

در دوره تعادل نسبی سال ۱۴۰۳، ترکیب خریداران به شرح زیر بود:

ذاکری خاطرنشان می‌کند که در حالی که فضای بازار به سمت صعود پیش می‌رفت، «جنگ ۱۲ روزه» اتفاق افتاد و بازار هنر مجدداً دچار رکود شد. اکنون گالری‌ها بیشتر مخاطب دارند تا خریدار و عملاً پویایی بازار از بین رفته است.

پدیده «شوآف فرهنگی» و تأثیر آن

مجموع عوامل، از رکود اقتصادی بازار هنر تا گرانی فعالیت‌های تفریحی و افسردگی جمعی، باعث شده است که گالری‌گردی تا اندازه‌ای به سمت فضای «شوآف» (نمایش ظاهری) پیش برود. ذاکری در پاسخ به این پرسش که آیا شوآف فرهنگی بد است، می‌گوید:

من از هر اتفاق فرهنگی و هنری استقبال می‌کنم، به شرط آنکه مخاطب را به سمت بی‌راهه نبرد. بی‌راهه در فضای هنرهای تجسمی، برگزاری رویدادهایی است که بیشتر از آنکه بار هنری داشته باشند، جنبه تفریحی و شبیه «شهر فرنگ» دارند.

او تأکید می‌کند که رویدادهای هنری باید شاخص‌های خاص خود را داشته باشند؛ مانند نمایشگاه‌هایی که حرف جدیدی برای گفتن دارند، آثار خوب نمایش می‌دهند و بار معنایی دارند. رفتن به این فضاها، حتی اگر با انگیزه شوآف باشد، اتفاق مثبتی است.