پرتاب هم‌زمان سه ماهواره ایرانی «کوثر»، «ظفر۲» و «پایا» با موشک سایوز روسیه

ماهواره کوثر: نسل جدید سنجش از دور و اینترنت اشیا (IoT)

ماهواره‌ی کوثر، نسل تازه‌ای از ماهواره‌های سنجش از دور ایران است که توسط شرکت دانش‌بنیان امید فضا طراحی و ساخته شده است. این پروژه تنها در فاصله‌ای کمتر از یک سال پس از پرتاب نمونه‌ی نخست کوثر-۱ به مرحله‌ی آماده‌سازی برای پرتاب دوم رسیده که نشان‌دهنده‌ی توان بالای تیم ایرانی در ارتقای پلتفرم‌های فضایی است.

کوثر یک سامانه سنجشی با وزن تقریبی ۳۰ کیلوگرم است که در مدار خورشیدآهنگ ۵۰۰ کیلومتری قرار می‌گیرد. این ماهواره قادر است تصاویری با دقت حدود چهار متر ثبت کند. این دقت بالا، کوثر را به ابزاری مؤثر در زمینه‌های زیر بدل می‌کند:

• کشاورزی دقیق و پایش محصولات
• نقشه‌برداری شهری و مدیریت بحران‌های زیست‌محیطی
• رصد تغییرات اقلیمی و پایش تخریب جنگل و منابع آبی

بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت امید فضا، در نسخه‌ی جدید کوثر، تنها پایدارترین و کم‌نویزترین لینک ارتباطی برای انتقال داده‌های تصویری انتخاب شده است. همچنین، کوثر برای سازگاری با ایستگاه‌های زمینی بین‌المللی طراحی شده که مدیریت و ردیابی مأموریت را در سطح جهانی تسهیل می‌کند.

ماهواره‌ی کوثر، با تلفیق مأموریت سنجش از دور و مأموریت ارتباطی، اکنون به یک ماهواره‌ی دو منظوره و ارتقایافته تبدیل شده است. در این سامانه، یک ماژول ارتباطی IoT به‌صورت یکپارچه در طراحی بدنه قرار گرفته تا بتواند داده‌های حسگرهای زمینی پراکنده را در شبکه‌های کشاورزی، محیط‌زیستی و شهری جمع‌آوری و بازپخش کند.

کاربرد داده‌های کوثر در کشاورزی هوشمند

تصاویر ارسالی از ماهواره‌ی کوثر می‌توانند به یکی از دقیق‌ترین منابع داده در بخش کشاورزی هوشمند و پایش منابع زمین تبدیل شوند. این تصاویر، شاخص‌های طیفی سلامت گیاه، شرایط تنش آبی و حتی پیش‌بینی روند تغییرات آب‌وهوا را تحلیل می‌کنند.

تصاویر کوثر با توان پردازش چندطیفی، به مدیران بخش کشاورزی امکان می‌دهند نشانه‌های اولیه خشکسالی، بیماری گیاهی یا هجوم آفات را قبل از وقوع بحرانی شناسایی کنند.

نتیجه‌ی این پایش دقیق، شکل‌گیری سیستم‌های هشدار زودهنگام، جلوگیری از تلفات محصول و تثبیت برنامه‌ریزی‌های کلان در زنجیره‌ی تأمین کشاورزی است. این داده‌های فضایی به‌صورت لحظه‌ای در سامانه‌های تصمیم‌یار ملی و پلتفرم‌های تحلیل اقتصادی قابل استفاده خواهند بود.

ظفر ۲: ماهواره چندمنظوره با قابلیت پوشش هم‌زمان ۲۵۶ کاربر

ماهواره‌ی ظفر ۲، محصول یک دهه‌ پژوهش در دانشگاه علم و صنعت ایران است که از یک پروژه‌ی آموزشی به یک مأموریت عملیاتی و چندمنظوره در رده‌ی سنجش از دور و مخابرات فضایی رسیده است. این ماهواره نسبت به نسخه‌ی نخست خود ارتقا یافته و به محموله‌های تصویربرداری و ارتباطی پیشرفته‌تری مجهز شده است.

در بخش تصویربرداری، ظفر ۲ دارای دوربین‌های چندطیفی است که قادرند سطح زمین را با قدرت تفکیک فضایی تقریباً ۱۶ متر ثبت کنند. این ویژگی برای استخراج شاخص‌های دقیق پوشش گیاهی، تغییرات زیست‌محیطی و توسعه‌ی شهری بسیار کاربردی است.

وجه شاخص دیگر این مأموریت، تجهیز ظفر ۲ به سامانه‌ی ذخیره و ارسال داده است. این ویژگی ارتباطی قادر است به‌طور هم‌زمان تا ۲۵۶  کاربر زمینی را پوشش دهد. این ماهواره داده‌ها را از ترمینال‌های دوردست مانند سکوهای نفتی، کشتی‌های فراساحلی یا مراکز تحقیقاتی دریافت، در حافظه‌ی داخلی ذخیره و هنگام عبور بر فراز ایستگاه‌های زمینی اصلی به زمین منتقل می‌کند. همچنین، این سامانه از قابلیت ارسال پیام کوتاه یک‌طرفه و ارتباط صوتی محدود نیز برخوردار است.

پایا: نظارت بر منابع استراتژیک و مدیریت بحران

ماهواره‌ی پایا سومین عضو مأموریت اخیر فضایی کشور است که به سفارش سازمان فضایی ایران توسط صنایع الکترونیک ایران (صاایران) ساخته شده است. این ماهواره در دسته‌ی ماهواره‌های سنجش از دور با دقت متوسط قرار می‌گیرد و به دوربین‌هایی با قدرت تفکیک پنج متر در حالت سیاه‌وسفید و ده متر در حالت رنگی مجهز است.

کاربردهای کلیدی ماهواره پایا عبارتند از:

• پایش کشاورزی: بررسی سطح زیر کشت محصولات استراتژیک مانند گندم، برنج و ذرت.
• مدیریت منابع آب: تحلیل تغییرات طیفی برای شناخت کانون‌های خشکسالی و مدیریت منابع آب.
• نظارت زیست‌محیطی: بررسی وضعیت تالاب‌ها، دریاچه‌ها و تغییرات پوشش جنگلی.
• مدیریت بحران: تهیه‌ی نقشه‌های فوری از مناطق آسیب‌دیده در زمان وقوع زلزله یا سیل.

از منظر راهبردی، داده‌های پایا در هماهنگی با دیگر ماهواره‌های کشور، از جمله کوثر و ظفر ۲، زمینه‌ساز شکل‌گیری یک زنجیره‌ی اطلاعات فضایی بومی برای مدیریت سرزمین و برنامه‌ریزی توسعه پایدار خواهد بود.