چالش شرکت‌های خصوصی فضایی چین برای سلطه آمریکا: از انفجار ZQ-3 تا رقابت با فالکون ۹

نام‌های ژانگ چانگ‌وو و کانگ یونگ‌لای شاید در غرب به اندازه ایلان ماسک و جف بزوس شناخته شده نباشند، اما این وضعیت احتمالاً به زودی تغییر خواهد کرد. این دو نفر به ترتیب رؤسای شرکت‌های خصوصی پیشرو پرتاب فضایی چین، یعنی لنداسپیس و اسپیس پایونیر هستند. اگرچه این شرکت‌ها هنوز فاصله زیادی با اسپیس‌ایکس ایلان ماسک و بلو اوریجین جف بزوس دارند، اما تاریخ اخیر چین در توسعه‌های تکنولوژیکی اغلب شبیه به گفته معروف لنین است: «دهه‌هایی که هیچ اتفاقی نمی‌افتد، و سپس هفته‌هایی که به اندازه دهه‌ها اتفاق می‌افتد.»

دسامبر ۲۰۲۵ می‌تواند به عنوان آغاز یکی از این دوران‌های فشرده در تاریخ ثبت شود. در این ماه، لنداسپیس به عنوان اولین شرکت غیرآمریکایی تلاش کرد تا یک مرحله از راکت خود را برای استفاده مجدد به زمین بازگرداند و سلطه آمریکا بر بازار پرتاب ماهواره‌های ارزان قیمت را به چالش بکشد. در همین حال، اسپیس پایونیر نیز در حال آماده‌سازی برای پرتاب مشابهی است.

تلاش جسورانه برای بازیابی موشک Zhuque-3

آزمایش پرتاب وسیله نقلیه لنداسپیس، Zhuque-3 (ZQ-3)، از مرکز پرتاب ماهواره ژیوچوان در مرز مغولستان داخلی و استان گانسو انجام شد. مرحله اول این راکت که قرار بود ۳۹۰ کیلومتر دورتر از محل پرتاب فرود آید، دچار آنچه آقای ماسک به شوخی آن را «تجزیه ناخواسته و سریع» می‌نامد — یعنی یک انفجار چشمگیر — شد.

اگرچه این رویداد ممکن است شکست به نظر برسد، اما لنداسپیس نیز مانند اسپیس‌ایکس، این نتیجه را موفقیت‌آمیز می‌داند و اعلام کرده است که داده‌های مهندسی حیاتی را در شرایط واقعی پرواز به دست آورده است.

محدودیت‌زدایی و تخریب خلاقانه

تنها ۱۱ سال از زمانی می‌گذرد که شورای دولتی چین اجازه داد شرکت‌های خصوصی وارد صنعت راکت و ماهواره شوند؛ صنعتی که پیشتر منحصراً در اختیار دولت بود. این تصمیم، منجر به یک دوره «تخریب خلاقانه» شده است. شرکت‌های جدید، که اغلب توسط مدیران میانی بلندپرواز از بخش‌های دولتی رهبری می‌شوند، با ایده‌های مختلف آزمایش کرده و تلاش می‌کنند تا از راکت‌های لانگ مارچ (Long March) ساخت شرکت دولتی CASC پیشی بگیرند.

راکت‌های لانگ مارچ همچنان ستون فقرات صنعت فضایی چین هستند. در سال ۲۰۲۴، ۴۹ راکت لانگ مارچ پرتاب شد که بزرگ‌ترین آن‌ها قادر به حمل ۲۵ تن بار به مدار پایین زمین (LEO) بود.

مقایسه ظرفیت و سوابق فنی

راکت‌های خصوصی جدید چین، از نظر ظرفیت، رقیب جدی برای موشک‌های غربی محسوب می‌شوند:

• ZQ-3 (لنداسپیس): قادر به حمل تا ۲۱ تن بار به LEO (ظرفیت کمتر در صورت بازیابی مرحله اول).
• Tianlong-3 (TL-3) (اسپیس پایونیر): ظرفیتی مشابه ZQ-3 دارد.
• فالکون ۹ (اسپیس‌ایکس): حداکثر ظرفیت ۲۲.۸ تن به LEO.

پیشگامان چینی

لنداسپیس در سال ۲۰۱۵ تأسیس شد. آقای ژانگ چانگ‌وو، مؤسس آن، دارای سابقه مالی است (MBA از دانشگاه تسینگ‌هوا). او آقای کانگ یونگ‌لای را به عنوان مدیر ارشد فناوری جذب کرد. آقای کانگ، که یک مهندس است و قبلاً در بخش تولید راکت‌های لانگ مارچ (زیرمجموعه CASC) کار می‌کرد، در سال ۲۰۱۹ لنداسپیس را ترک کرد و اسپیس پایونیر را تأسیس نمود.

هر دو شرکت تاکنون موفقیت‌های فنی قابل توجهی داشته‌اند:

نقاط عطف تکنولوژیک

البته، اسپیس پایونیر در سال ۲۰۲۴ با یک حادثه روبرو شد؛ زمانی که یک مرحله TL-3 در آزمایش زمینی از محل خود آزاد شد و پس از پرواز صدها متری در یک جنگل سقوط کرد.

بازار ماهواره‌های انبوه: نیروی محرکه اصلی

ثروت اسپیس‌ایکس عمدتاً ناشی از پرتاب ماهواره‌های متعدد برای مجموعه‌های ارتباطات پهن‌باند، به‌ویژه سیستم استارلینک، است. اگر لانچرهای لنداسپیس و اسپیس پایونیر قابلیت‌های خود را اثبات کنند، موقعیت مناسبی برای انجام کار مشابه خواهند داشت، زیرا اکنون دو مجموعه ماهواره‌ای شبیه استارلینک در چین در حال شکل‌گیری هستند:

• Guowang: تحت مدیریت دولت چین.
• Qianfan: تحت حمایت دولت شانگهای.

این سیستم‌ها در مجموع نیازمند پرتاب بیش از ۲۸,۰۰۰ ماهواره خواهند بود. این عملیاتی است که بدون استفاده از راکت‌های قابل استفاده مجدد عملاً غیرممکن است و به احتمال زیاد هیچ شرکت خارجی در آن دخالت نخواهد داشت.

موفقیت در این بازار، علاوه بر درآمد و اعتماد به نفس، مسیر را برای مرحله بعدی باز خواهد کرد: توسعه لانچرهایی که بتوانند با New Glenn (بلو اوریجین) یا حتی Starship (اسپیس‌ایکس) رقابت کنند. در حال حاضر، تنها CASC برنامه چنین راکت غول‌پیکری را تحت عنوان لانگ مارچ ۹ اعلام کرده است. به نظر می‌رسد مرز نهایی فضا، اکنون ساکنان جدیدی دارد که با جدیت در حال بررسی آن هستند.