واگرایی در بازار خودروهای تجاری: افت ۳۲.۷٪ تولید و رشد ۴۸.۵٪ سنگین‌سازان

اهمیت استراتژیک و عوامل رکود در بازار تجاری‌ها

تولید و فروش خودروهای تجاری فراتر از یک آمار صرف صنعتی است؛ این بخش به طور مستقیم تحت تأثیر تحولات حوزه حمل‌ونقل، پروژه‌های عمرانی، تجارت داخلی و خارجی، و سیاست‌های سرمایه‌گذاری دولت قرار دارد. کاهش تقاضا در این بازار می‌تواند نشانه‌ای از افت پروژه‌های عمرانی یا رکود تجاری باشد.

چالش‌های قیمت و ناوگان فرسوده

دو عامل کلیدی در کاهش تولید و فروش تجاری‌ها عبارتند از:

• افزایش افسارگسیخته قیمت‌ها: به دلیل افت ارزش پول ملی، رشد بهای ارز و تورم انتظاری، قیمت خودروهای تجاری با سرعت زیادی افزایش یافته و قدرت خرید را به شدت کاهش داده است.
• فرسودگی ناوگان و عدم حمایت دولتی: برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که دارندگان خودروهای تجاری قدیمی قادر به جایگزینی خودروهای فرسوده خود نیستند.

طبق برآوردهای رسمی، یک‌سوم ناوگان تجاری دیزلی و ۹۱ درصد اتوبوس‌های فعال در کشور فرسوده هستند. در بخش باری نیز، از حدود ۴۰۰ هزار خودروی سنگین برون‌شهری، نزدیک به ۱۲۴ هزار دستگاه (حدود ۳۵ درصد) فرسوده گزارش شده است. این در حالی است که دولت طرحی برای اعطای وام یا تسهیلات خرید ارائه نکرده است.

جزئیات آمار تولید: رکود کلی و رشد بخش سنگین

بر اساس اطلاعات منتشر شده، در هشت ماهه ابتدایی سال جاری (تا پایان آبان)، مجموعاً ۶۲ هزار و ۴۴۹ دستگاه خودروی تجاری تولید شده است. این میزان در مقایسه با ۹۲ هزار و ۷۶۰ دستگاه تولید شده در مدت مشابه سال قبل، کاهش ۳۰ هزار و ۳۱۱ دستگاهی یا ۳۲.۷ درصدی را نشان می‌دهد.

واگرایی تولید سبک و سنگین

بررسی جزئیات نشان می‌دهد که این افت کلی ناشی از عملکرد ضعیف بخش خودروهای تجاری سبک است، در حالی که بخش سنگین روند متفاوتی داشته است:

• تجاری‌های سبک: تولید این خودروها به ۵۲ هزار و ۹۸۰ دستگاه رسید که نسبت به سال قبل (۸۶,۳۴۳ دستگاه) افت ۳۸.۶ درصدی را ثبت کرد. این بخش بیشترین فشار را از کاهش تقاضای اقتصاد خرد متحمل شده است.
• تجاری‌های سنگین: تولید این گروه با رشد قابل توجهی از ۶ هزار و ۱۸۹ دستگاه در سال قبل به ۹ هزار و ۱۹۶ دستگاه در سال جاری افزایش یافت که نشان‌دهنده رشد ۴۸.۵ درصدی است.

تولید ماهانه و اتوبوس/مینی‌بوس

در آمار ماهانه (آبان نسبت به مهر)، تولید کلی تجاری‌ها ۱۸.۲ درصد کاهش یافته است. همچنین، تولید اتوبوس و مینی‌بوس اگرچه در ۸ ماهه رشد ۲۰ درصدی (۲۷۳ دستگاه در مقابل ۲۲۸ دستگاه سال قبل) داشته، اما در آمار ماهانه آبان نسبت به مهر با افت ۵۵ درصدی (از ۴۷ به ۲۱ دستگاه) مواجه شده است.

عملکرد متفاوت بازیگران اصلی بازار

سه بازیگر اصلی این بازار، یعنی ایران‌خودرو دیزل، سایپادیزل و بهمن دیزل، در هشت ماهه سال جاری مسیرهای متفاوتی را طی کرده‌اند:

ایران‌خودرو دیزل

این شرکت با تولید ۶ هزار و ۵۷۰ دستگاه، بیشترین سهم تولید را در اختیار داشته و رشد ۱۱.۹ درصدی را در آمار ۸ ماهه ثبت کرده است. با این حال، تولید ماهانه آن در آبان نسبت به مهر با افت محسوس ۵۶ درصدی (از ۲,۱۱۴ به ۹۳۰ دستگاه) مواجه شده است.

سایپادیزل

سایپادیزل رشد چشمگیری در آمار ۸ ماهه داشته و با تولید ۱,۷۵۰ دستگاه (در مقابل ۴۵۱ دستگاه سال قبل)، رشد ۲۸۸ درصدی را ثبت کرده است (۳.۸ برابر شدن تولید). با این وجود، تولید ماهانه این شرکت نیز در آبان کاهش ۸.۶ درصدی داشته است.

بهمن دیزل: تنها شرکت با رشد ماهانه

بهمن دیزل تنها شرکتی است که هم در آمار ۸ ماهه و هم در آمار ماهانه، رشد قابل توجهی را به ثبت رسانده است. تولید ۸ ماهه این شرکت با ۲,۳۶۳ دستگاه افزایش، رشد ۸۵.۳ درصدی را نشان می‌دهد (تولید ۵,۱۳۲ دستگاه). همچنین، تولید ماهانه بهمن دیزل از ۷۱۷ دستگاه در مهر به ۱,۱۱۹ دستگاه در آبان رسیده که رشد ۵۶.۱ درصدی را نشان می‌دهد.