تأکید سینماگران بر نقش «الهام‌بخش» عکاسی در سینمای مستند در جشنواره سینماحقیقت

ریشه سینمای مستند در نگاه عکاسانه

مهرداد زاهدیان، در ابتدای این کارگاه، مفهوم «توالی» را مطرح کرد و اظهار داشت: «اساس شکل‌گیری سینمای مستند از آنجا نشأت می‌گیرد که عکاسی، نقطه آغاز آن محسوب می‌شود. نمونه‌های بسیاری وجود دارند که فیلم‌های مستند بر پایه یک یا چند عکس اولیه ساخته شده‌اند. در واقع، سینماگران هنگام تولید اثر، فریم‌هایی را خلق می‌کنند که ریشه در نگاه عکاسانه دارد.»

زاهدیان در ادامه، اهمیت «فرآیند» در سینما را مورد تأکید قرار داد و افزود: «آنچه در عالم سینما باید جدی گرفته شود، فرآیند شکل‌گیری اثر است. عکاس نگاهی دقیق، متمرکز و عمیق به سوژه دارد، در حالی که در سینما، روایت در اولویت قرار می‌گیرد. اگر سینماگر بتواند نگاه عکاسانه را با روایت سینمایی پیوند بزند، به رابطه‌ای عمیق و درست میان این دو هنر دست خواهد یافت.»

سعید فلاح‌فر نیز با اشاره به اهمیت پیوند عکاسی و سینما، اظهار امیدواری کرد که برگزاری این دوره‌ها ادامه یابد و هر سال گسترده‌تر شود تا تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد.

عکس: الهام‌بخش، نه ابزار سینما

ساعد نیک‌ذات که تجربه فعالیت هم‌زمان در هر دو حوزه را دارد، دیدگاه خود را این‌گونه بیان کرد: «من عکاسی را ابزاری در اختیار سینما نمی‌دانم. به عقیده من، عکس دستیار سینما نیست بلکه الهام‌بخش آن است. عکس ثبت یک لحظه است و کارگردان با دیدن این تصویر، پیوندی ذهنی برقرار می‌کند که می‌تواند مسیر شکل‌گیری یک فیلم را روشن کند. سینما از عکاسی الهام می‌گیرد، نه اینکه صرفاً از آن استفاده کند.»

اسماعیل عباسی نیز به موضوع عکس مستند پرداخت و برداشتی نادرست مبنی بر جدایی عکس مستند از سینما را رد کرد. او توضیح داد: «این دید هنرمندانه است که می‌داند چنین چیزی وجود ندارد و هر دو هنر یک قاب را روایت می‌کنند؛ یکی با عمق بیشتر و در سکون و دیگری در حرکت و با قصه‌پردازی.»

عباسی همچنین به یکی از آثار مکتوب خود اشاره کرد و گفت: «در کتاب من، یک مجموعه عکسِ سیکوئنس با فیلم مقایسه شده و این نسبت از جنبه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.»

ضرورت عبور از آموزش صرف و تمرکز بر ایده

سیف‌الله صمدیان با انتقاد از فضاهای آموزشی موجود، بیان کرد: «امروز سیستم‌های آموزشی بیشتر شبیه انجام وظیفه هستند تا پرورش‌دهنده نگاه عمیق و خلاقانه در هنرجو.»

او هرگونه مقایسه مستقیم میان عکس و سینما را رد کرد و افزود: «اساساً مقایسه‌ای میان عکس و سینما وجود ندارد. ما در فضای سینماحقیقت، سینماگر هستیم. هدف ما بررسی نشانه‌هایی است که به ساخته‌شدن فیلم کمک می‌کند تا بتوانیم به نگاه درست‌تر سینمایی برسیم.»

تفاوت‌های کلیدی عکس مستند و فیلم سینمایی

در بخش پایانی، مهرداد زاهدیان ماهیت رویداد را روشن ساخت و گفت: «این جشنواره، نمایشگاه عکاسی نیست، بلکه تمرینی جدی برای نگاه‌کردن به سینمای مستند است.» او به یک نکته اساسی اشاره کرد:

• در عکس مستند، «تکست» (متن) اهمیت بالایی دارد.
• در فیلم سینمایی، «ایده» اصل است.

زاهدیان هشدار داد که حذف تکست و کلیدواژه‌ها می‌تواند مخاطب را از درک درست سینما محروم کند.

سخن پایانی و اختتامیه جشنواره

سیف‌الله صمدیان در پایان، خطاب به شرکت‌کنندگان بر اهمیت تلاش و کار بیشتر تأکید کرد و گفت: «اگر رقابتی وجود داشته باشد، تنها رقیب واقعی شما خودتان هستید.»

نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی‌مقدم، روز سه‌شنبه ۲۵ آذرماه در تالار وحدت به کار خود پایان می‌دهد.