رئیس پژوهشگاه مواد: چالش ۲۰ میلیون تنی تولید فولاد؛ گاز طبیعی یا فولاد سبز؟

اقتصاد چرخشی؛ ابرچالش توسعه پایدار

دکتر حمید امیدوار، رئیس پژوهشگاه مواد و انرژی کشور، در آیین افتتاحیه چهاردهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی مواد و متالورژی (IMAT۲۰۲۵) در دانشگاه تهران، ضمن تأکید بر نقش علم مواد در شکل‌گیری تمدن بشری، اقتصاد چرخشی را به عنوان «ابرچالش» آینده توسعه پایدار معرفی کرد و به تشریح چالش‌های پیش روی کشور برای تحقق هدف تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در برنامه هفتم توسعه پرداخت.

به گفته دکتر امیدوار، هرچند شاخص‌های توسعه‌ای در سال‌های اخیر با توجه به مباحث توسعه پایدار تغییر کرده‌اند، اما موضوع اقتصاد چرخشی کماکان یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که در آینده با آن مواجه خواهیم بود.

شاید در گذشته صرفاً به‌دنبال ساخت مواد با استحکام یا خواص مناسب بودیم، اما در دنیای کنونی هدف ما طراحی آلیاژ، فلز، پلیمر یا سرامیکی است که قابلیت ورود به فرآیندهای باززایی، بازآفرینی و بازچرخش را داشته باشد؛ این همان مفهوم اقتصاد چرخشی است.

وی با اشاره به تحولات جهانی در حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، تولید مواد جدید و ژنوم مواد، بر لزوم بازگشت مواد به سیستم تولید و همچنین نزدیکی این مباحث به موضوع اقتصاد کم‌کربن تأکید کرد.

لزوم بازنگری در ساختارهای علم و فناوری

رئیس پژوهشگاه مواد و انرژی کشور، با بیان اینکه مرزبندی‌ها در دنیای امروز اهمیت کمتری یافته‌اند، تصریح کرد که برای تحقق اقتصاد چرخشی و تقویت مبحث مواد و متالورژی:

• طراحان ساختارهای علم و فناوری کشور در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) باید یک بازنگری جدی داشته باشند.
• این رویکرد باید در صنعت نیز دیده شود.

هدفگذاری تولید فولاد و معمای انرژی

دکتر امیدوار در ادامه به اهداف کلان کشور در برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت:

• در فصل ۱۰ برنامه هفتم توسعه، رسیدن به میزان ۵۵ میلیون تن فولاد در سال به عنوان یکی از اهداف قید شده است.
• میزان تولید کنونی فولاد کشور حدود ۳۰ میلیون تن در سال است.

وی با طرح این سوال که برای افزایش ۲۰ میلیون تنی تولید فولاد باید چه رویکردی اتخاذ شود، به چالش انرژی در این صنعت پرداخت. تولید فولاد در کشور عمدتاً بر پایه گاز طبیعی است و کشور با داشتن حدود ۴۰ کیلومتر خط لوله گازی، از این نظر در رتبه پنجم دنیا قرار دارد.

چالش گاز طبیعی در مقابل فولاد سبز

برای تحقق هدف افزایش تولید، این سوال مطرح است که آیا باید به سمت افزایش مصرف گاز طبیعی رفت یا به سمت استفاده از هیدروژن و فولاد سبز؟

ایشان خاطرنشان کرد که در حال حاضر به ازای تولید هر تن فولاد، مقادیر فراوانی دی‌اکسیدکربن وارد محیط زیست می‌شود. همچنین، اگر قرار باشد تولید هیدروژن از طریق الکترولیت صورت گیرد، نیازمند تولید برق بیشتری خواهیم بود.

توسعه متوازن و اقتصاد دانش‌بنیان

دکتر امیدوار با تأکید بر ضرورت داشتن توسعه‌ای متوازن، بیان کرد که توسعه یک بخش، مستلزم توسعه بخش‌های مرتبط دیگر است. به عنوان مثال، توسعه صنعت پتروشیمی نیازمند توسعه زیرساخت‌های گازی، حمل و نقل و سایر موارد است.

وی اقتصاد دانش‌بنیان را از مباحث روز دنیا برشمرد و اظهار داشت که در توسعه متوازن باید تأثیرات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هر فعالیت اقتصادی بر جامعه مدنظر قرار گیرد.

جزئیات کنفرانس IMAT۲۰۲۵

چهاردهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی مواد و متالورژی (IMAT۲۰۲۵)، روزهای ۲۵ و ۲۶ آذرماه در دانشکده مهندسی مواد و متالورژی دانشگاه تهران در حال برگزاری است.