شکاف ۲ میلیارد تومانی: چرا گرانی بنزین تقاضا برای خودروهای هیبریدی را بالا نمی‌برد؟

عوامل مؤثر بر تصمیم خرید خودرو در ایران

برخلاف بازارهای جهانی، تصمیم خرید در بازار خودروی ایران بیش از آنکه متأثر از میزان مصرف سوخت باشد، شدیداً تحت‌تأثیر عوامل کلان اقتصادی قرار دارد. این عوامل شامل موارد زیر هستند:

• قیمت نهایی خودرو: مهم‌ترین عامل در تصمیم‌گیری مصرف‌کننده.
• نرخ ارز: که مستقیماً بر هزینه‌های واردات و قیمت خودروهای جایگزین تأثیر می‌گذارد.
• سطح درآمد خانوار: که توانایی پرداخت هزینه‌های اولیه گزینه‌های گران‌تر را محدود می‌کند.
• میزان یارانه پنهان انرژی: که صرفه‌جویی در مصرف سوخت را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد.

این ترکیب باعث شده است که گرانی بنزین، اگرچه توجه‌ها را به سمت خودروهای کم‌مصرف جلب می‌کند، اما لزوماً به افزایش تقاضای مؤثر برای خرید خودروهای دوگانه‌سوز، هیبریدی و برقی منجر نشود.

عدم توجیه اقتصادی خودروهای هیبریدی و برقی

شکاف قیمتی عظیم میان خودروهای بنزینی و نمونه‌های وارداتی هیبریدی و برقی، توجیه اقتصادی خرید این محصولات را برای اکثریت جامعه از بین برده است. این خودروها در شرایط فعلی اقتصاد ایران، بیشتر نقش کالای لوکس یا سرمایه‌ای را ایفا می‌کنند تا ابزاری برای کاهش هزینه‌های جاری خانوار.

مقایسه صرفه‌جویی سوخت در برابر افزایش قیمت

برای درک بهتر این شکاف، مقایسه ارقام ضروری است:

• یارانه سالانه سوخت: با احتساب بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی، یارانه ماهانه هر خودرو حدود ۴۱۰ هزار تومان و سالانه ۴ میلیون و ۹۲۰ هزار تومان برآورد می‌شود.
• افزایش قیمت خودروهای جایگزین: تنها در یک هفته اخیر، برخی خودروهای هیبریدی افزایش قیمتی بیش از ۲ میلیارد تومان را تجربه کرده‌اند که ریشه آن در رشد نرخ دلار و هزینه‌های واردات نهفته است.

بنابراین، صرفه‌جویی سالانه چند میلیون تومانی در مصرف سوخت، در مقابل پرداخت چند میلیارد تومان هزینه اضافی برای خرید خودروی هیبریدی یا برقی، منطق اقتصادی ندارد. حتی با فرض افزایش مجدد قیمت بنزین، فاصله قیمتی ایجادشده آن‌قدر زیاد است که گرانی سوخت نمی‌تواند این شکاف را پر کند.

برتری منطقی خودروهای دوگانه‌سوز

در میان گزینه‌های جایگزین، خودروهای دوگانه‌سوز (CNG) شرایط متفاوتی دارند و به‌مراتب منطقی‌تر به نظر می‌رسند:

• وابستگی ارزی کمتر: فناوری داخلی و وابستگی کمتر به نرخ ارز، قیمت تمام‌شده آن‌ها را کنترل می‌کند.
• اختلاف قیمت محدود: اختلاف قیمت این خودروها با نمونه‌های بنزینی، در مقایسه با هیبریدی و برقی، بسیار کمتر است.
• توجیه اقتصادی: این اختلاف قیمت محدود، منطق اقتصادی خرید برای مصرف‌کننده را قابل درک می‌سازد.

با توجه به وابستگی شدید بازار ایران به خودروهای اقتصادی، دوگانه‌سوز شدن محصولاتی مانند کوییک و ساینا می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر رفتار مصرف‌کننده ایفا کند و امکان دسترسی به سوخت ارزان‌تر را با حداقل افزایش قیمت فراهم آورد.