افت بهره‌وری ریلی و بنادر؛ شکاف جدی با ترکیه و درآمد ۸ میلیارد دلاری در گرو اصلاحات

شکاف رقابتی و تأخیر در پروژه‌های حیاتی

داده‌ها به‌وضوح نشان می‌دهند که زیرساخت‌های حیاتی کشور در تکمیل پروژه‌ها با تأخیرهای طولانی مواجه هستند. این امر در کنار کاهش بهره‌وری، باعث شده است تا ایران نتواند از موقعیت ژئوپلیتیک خود به‌طور کامل بهره ببرد. مهم‌ترین نشانه‌های این ضعف عبارتند از:

• افت عملکرد: کاهش بهره‌وری مشهود در بخش ریلی و بنادر دریایی.
• تأخیر: عقب‌ماندگی طولانی در تکمیل پروژه‌های زیربنایی و حیاتی.
• شکاف منطقه‌ای: مشهود بودن عقب‌ماندگی از رقبایی مانند ترکیه در حوزه ترانزیت کانتینری.

چالش‌های مدیریتی و لجستیک ترکیبی

علاوه بر مشکلات سخت‌افزاری، مجموعه‌ای از موانع نرم‌افزاری و مدیریتی نیز رقابت‌پذیری کشور در عرصه ترانزیت بین‌المللی را به شدت کاهش داده است. این موانع شامل موارد کلیدی زیر هستند:

تشریفات طولانی مرزی، هزینه‌های عملیاتی بالا و نبود یک مدیریت واحد و هماهنگ در حوزه ترانزیت، از جمله مهم‌ترین عوامل کاهش جذابیت مسیرهای ترانزیتی ایران محسوب می‌شوند.

• طولانی بودن تشریفات مرزی و گمرکی.
• بالا بودن هزینه‌های ترانزیت برای شرکت‌های بین‌المللی.
• نبود مدیریت واحد ترانزیتی برای هماهنگی بخش‌های مختلف.
• ضعف در سیستم لجستیک ترکیبی (اتصال موثر ریل، جاده و دریا).

پتانسیل درآمدزایی ۸ میلیارد دلاری با تکمیل کریدورها

با وجود چالش‌های موجود، پتانسیل اقتصادی عظیمی در صورت رفع موانع و تکمیل کریدورهای کلیدی وجود دارد. تکمیل کریدورهای مهمی مانند سرخس–چشمه‌ثریا می‌تواند به‌عنوان یک عامل تحول‌آفرین عمل کند.

کارشناسان تخمین می‌زنند که در صورت اجرای اصلاحات ساختاری و تصمیمات جدی مدیریتی، این کریدورها توانایی ایجاد درآمد سالانه تا سقف ۸ میلیارد دلار را برای کشور خواهند داشت. تحقق این پتانسیل منوط به اولویت‌بندی و اجرای سریع اصلاحات ساختاری و مدیریتی در بخش حمل‌ونقل و لجستیک است.