کاهش ۹۰ درصدی درآمد یوتیوبرهای ایرانی؛ تشدید سیاست‌های گوگل علیه کاربران تحریم‌شده

ضربه سنگین به درآمدزایی اکوسیستم تولید محتوای ویدیویی ایران

سیاست‌های جدید و سخت‌گیرانه شرکت گوگل در شناسایی موقعیت جغرافیایی کاربران ایرانی و تشخیص فیلترشکن‌ها، ضربه سنگینی به اکوسیستم تولید محتوای ویدیویی فارسی‌زبان وارد کرده و درآمدزایی بسیاری از یوتیوبرها را تحت تأثیر قرار داده است. این تغییر که فعالان این حوزه همیشه از وقوع آن نگران بودند، می‌تواند آینده مالی تولیدکنندگان محتوا در ایران را به طور جدی دگرگون کند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که اگرچه این الگوریتم جدید هنوز شامل حال همه یوتیوبرها نشده، اما به گفته کارشناسان، اجرای دقیق‌تر این سیاست‌ها از مدت‌ها پیش در یوتیوب آغاز شده است. گوگل با شناسایی آی‌پی‌های مورد استفاده کاربران ایران و ابزارهای تغییردهنده هویت، اقدام به حذف نمایش تبلیغات برای این کاربران کرده است.

کاهش ۹۰ درصدی درآمد برای یوتیوبرهای معروف

برای درک بهتر ابعاد این تغییرات، می‌توان به ارقام منتشر شده توسط برخی از یوتیوبرهای مطرح اشاره کرد. برای مثال، آریا کئوکسر، یکی از یوتیوبرهای معروف ایرانی، اعلام کرده است که درآمد او با کاهش ۹۰ درصدی مواجه شده است. این وضعیت را می‌توان در جدول زیر مشاهده کرد:

در همین راستا، مهدی پسندیده (کانال یوتیوبرشو) نیز از کاهش ۲۰ درصدی درآمد (RPM) خود در هفته اخیر خبر داده است. به نظر می‌رسد کانال‌هایی که مخاطب عمومی دارند و محتوای طولانی سرگرمی تولید می‌کنند، با کاهش درآمد بیشتری روبه‌رو شده‌اند.

مهدی شجاری، یوتیوبر دیگر، اعلام کرده است که صفحه او در امان بوده و تفاوت محسوسی مشاهده نکرده است. او می‌گوید که میزان درآمد (RPM) صفحه یوتیوب موبونیوز حدود ۱۲ درهم بود که به دلیل برخی تغییرات در نوع محتوای خود (و نه سیاست جدید یوتیوب) به ۱۰ درهم رسیده است.

تاریخچه سیاست‌های تحریمی گوگل و «فناتحریم»

کارشناسان شبکه توضیح می‌دهند که قدرت تشخیص موقعیت جغرافیایی یوتیوب، به عنوان شرکت زیرمجموعه گوگل، حتی از اینستاگرام نیز بیشتر است. گوگل قوی‌ترین قدرت تشخیص آی‌پی را در بین سرویس‌های مورد استفاده کاربران دارد. آرین اقبال، کارشناس شبکه، در این باره می‌گوید:

• آغاز سیاست: از سال ۱۴۰۱ گوگل شروع به مارک کردن VPNها و بستن تبلیغات کشورهای دیگر برای کشورهای لیست تحریم آمریکا (از جمله ایران) کرد.
• نامگذاری: این دوره از سخت‌گیری‌ها در میان کارشناسان به «فناتحریم» مشهور شد.

هدف گوگل از این سیاست، افزایش بازدهی تبلیغات است. صاحب تبلیغ انتظار دارد نمایش آگهی منجر به افزایش فروش شود و از آنجایی که مراوده مالی با ایران وجود ندارد، نمایش تبلیغات به کاربران ایرانی برای تبلیغ‌کنندگان سودی ندارد. این سیاست‌ها حتی در سال ۱۴۰۱ به سرویس‌های دیگر گوگل مانند گوگل کلاود نیز گسترش یافت.

پیامدها: آیا فیلترینگ یوتیوب توجیه خود را از دست می‌دهد؟

این تشدید سختگیری یوتیوب برای نمایش ندادن تبلیغات به کاربران ایرانی، نکته‌ای مهم را مطرح می‌کند. همیشه گروه محدودی از مدافعان فیلترینگ، به دلیل درآمد ارزی حاصل از یوتیوب، از فیلترینگ این پلتفرم دفاع می‌کردند. با کاهش شدید درآمد یوتیوبرهای ایرانی، این استدلال دیگر قابل دفاع نیست.

دسترسی آزاد به یوتیوب، به عنوان منبعی عظیم از اطلاعات، می‌تواند سطح سواد جامعه را افزایش دهد. کارشناسان معتقدند با توجه به شرایط جدید و از بین رفتن توجیه درآمد ارزی، دسترسی به این پلتفرم باید برای عموم مردم آزاد شود. شناسایی کاربران ایرانی که از سال‌ها پیش آغاز شده بود، در دو، سه سال اخیر به طور پیوسته افزایش یافته و این امر نشان‌دهنده اجرای دقیق‌تر سیاست‌های گوگل است.