رئیس دانشگاه خوارزمی: پاشنه آشیل حکمرانی، بخش نرم مدیریتی و تعاملات انسانی است

پیشینه تاریخی و نقش محوری دانشگاه خوارزمی

بیژن عبدالهی، رئیس دانشگاه خوارزمی، با اشاره به قدمت این نهاد، آن را یکی از قدیمی‌ترین مراکز آموزش عالی کشور با حدود هفت دهه سابقه فعالیت معرفی کرد. وی خاطرنشان کرد که دانشگاه خوارزمی در دوره‌هایی نقش محوری در تربیت معلم و آموزش‌های مرتبط ایفا کرده و مسئولیت آموزش و راهبری علمی حداقل هفت تا هشت دانشگاه دیگر در سراسر کشور را نیز بر عهده داشته است.

عبدالهی افزود که هرچند پژوهش‌هایی در سطح دکتری به مفهوم حکمرانی در آموزش پرداخته‌اند، اما هنوز یک نگاه جامع و کلان به این موضوع در آموزش عالی کشور نهادینه نشده است.

تفکیک رویکردهای حکمرانی: سخت‌افزار در مقابل نرم‌افزار

رئیس دانشگاه خوارزمی در ادامه به طرح پرسش اساسی «مفهوم حکمرانی در کشور چیست؟» پرداخت و دو رویکرد متفاوت را برای خروج از مجادله مفهومی موجود، مطرح کرد:

• رویکرد مدیریتی خاص: نگاهی سخت‌افزاری که مدیریت را صرفاً هماهنگی منابعی چون ساختمان‌ها، ساختارها، منابع مالی و امکانات برای رسیدن به اهداف تعریف می‌کند.
• رویکرد حکمرانی عام: نگاهی گسترده‌تر که حتی در میان غیرمدیران نیز رواج دارد.

وی تأکید کرد که تعریف سخت‌افزاری تنها بخش کوچکی از مدیریت، به‌ویژه در سطح کلان آموزش عالی، را پوشش می‌دهد و توجه صرف به مؤلفه‌های مادی کافی نیست.

اهمیت حیاتی بخش نرم مدیریتی

به گفته عبدالهی، بخش مهم‌تر و حیاتی‌تر، بخش نرم مدیریتی است که در آن مفاهیمی چون شبکه‌سازی، تعامل گروه‌های مختلف انسانی و هماهنگی میان ذی‌نفعان معنا می‌یابد. در حوزه آموزش، مجموعه‌ای عظیم از افراد شامل اعضای هیئت علمی، کارکنان، دانشجویان، خانواده‌ها، سیاست‌گذاران و مدیران درگیر هستند که باید مبتنی بر همکاری با یکدیگر کار کنند.

«انسان‌ها پاشنه آشیل حکمرانی هستند. همگرایی یا واگرایی میان این گروه‌های انسانی است که سرنوشت حکمرانی را مشخص می‌کند و به همین دلیل، بخش نرم مدیریتی اهمیتی به‌مراتب بیشتر از بخش سخت‌افزاری دارد.»

ضرورت مشارکت عمومی و جلب اعتماد

عبدالهی با تأکید بر بعد فرهنگی حکمرانی، مسئله جلب اعتماد عمومی را یکی از چالش‌های اساسی دانست. او بیان کرد که بخشی از این موضوع علمی و در میان نخبگان قابل بحث است، اما بخش دیگر آن اجرایی بوده و نیازمند پیوند میان علم و عمل است.

وی جمعیت ۸۰ تا ۹۰ میلیونی ایران را یکی از بازیگران اصلی این عرصه خواند و تصریح کرد که حکمرانی موفق بدون مشارکت عمومی شکل نخواهد گرفت. رئیس دانشگاه خوارزمی با ذکر مثال‌هایی از حوزه محیط‌زیست و آب، نبود حکمرانی صحیح را عامل پیامدهای گسترده دانست و تأکید کرد که بسیاری از مشکلات کنونی نتیجه عملکرد خود انسان‌هاست و باید برای حل آنها وارد عمل شد.

پیشنهاد تشکیل دبیرخانه دائمی و نقش دانشگاه نسل پنجم

رئیس دانشگاه خوارزمی از نبود پنل تخصصی حکمرانی آموزش عالی در این همایش انتقاد کرد و پیشنهاد داد که یک دبیرخانه دائمی برای موضوعات حکمرانی، به‌ویژه حکمرانی آموزش عالی، در دانشگاه خوارزمی تأسیس شود. او لزوم تعیین دقیق میزان نگاه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به حکمرانی را یادآور شد و سیاست‌گذاری آموزشی را دارای لایه‌های مختلف از سطح محلی تا بین‌المللی دانست.

عبدالهی با اشاره به تحولات جهانی آموزش، مفهوم «دانشگاه نسل پنجم» و آموزش مجازی را مطرح کرد. وی تأکید کرد که آموزش مجازی صرفاً یک راه‌حل موقت نیست و دانشگاه‌های کاملاً مجازی می‌توانند هزینه‌ها را به شدت کاهش داده و دسترسی جهانی را فراهم سازند.

وی در پایان بر نقش فعال‌تر دانشگاه‌ها در جامعه تأکید کرد و گفت:

• دانشگاه نباید خود را به برج عاج محدود کند.
• باید جزئی از جامعه باشد و با مسائل اجتماعی درگیر شود.
• نتایج پژوهش‌ها باید به حل مسائل اجتماعی منجر شوند.
• دانشگاه‌ها باید به‌عنوان گروه مرجع اجتماعی عمل کنند.

ایشان ابراز امیدواری کرد که نتایج این رویداد علمی به تغییرات اجتماعی و تربیت مدیران آینده کشور منجر شود.