تقابل ساختاری آمریکا و چین در اسناد امنیتی ۲۰۲۵: رقابت بلندمدت بر سر نظم جهانی و تایوان

تهدید متقابل و بی‌اعتمادی نهادینه

یکی از مهم‌ترین نقاط اشتراک این دو سند آن است که هر طرف، دیگری را به عنوان منبع اصلی خطر راهبردی معرفی می‌کند. چین، فشارهای آمریکا را بزرگ‌ترین مانع در مسیر توسعه مسالمت‌آمیز خود می‌بیند، در حالی که ایالات متحده، چین را «چالشی جامع، نظام‌مند و بلندمدت» توصیف می‌کند. این برداشت متقابل، عمق و نهادینه‌شدن بی‌اعتمادی را نشان می‌دهد؛ رقابتی که ریشه در نگاه‌های متفاوت به نظم جهانی دارد.

تقابل بر سر نظم بین‌المللی

هر دو کشور بر اهمیت ساختار جهانی تأکید می‌کنند، اما تعریف متفاوتی از مشروعیت آن ارائه می‌دهند:

• دیدگاه آمریکا: ایالات متحده خود را ستون نظم مبتنی بر قواعد پس از جنگ سرد می‌داند و بر اصولی چون آزادی کشتیرانی، شفافیت اقتصادی، ائتلاف‌های امنیتی و استانداردهای حکمرانی جهانی پافشاری می‌کند.
• دیدگاه چین: چین جهان را در حال گذار و آشوبی بی‌سابقه می‌بیند و اصلاح نظام حکمرانی جهانی را بر مبنای توازن قدرت جدید ضروری می‌داند.

این تفاوت بنیادی نشان می‌دهد که رقابت واشنگتن و پکن، تقابلی بلندمدت بر سر چشم‌اندازهای کلان و ساختاری است و نه اختلافی قابل حل در کوتاه‌مدت.

استراتژی‌های متفاوت در منطقه هند–آرام

با وجود اهداف اعلامی مشترک در زمینه «حفظ ثبات»، منطق رفتاری دو کشور در حوزه عمل به شدت متفاوت است. منطقه هند–آرام کانون اصلی این تفاوت‌هاست:

نتیجه این دو رویکرد، شکل‌گیری ساختاری از تقابل «ظاهر سرد، باطن داغ» است؛ وضعیتی که در آن هیچ‌یک خواهان جنگ نیست، اما هیچ‌کدام نیز آماده مصالحه اساسی نیستند. به همین دلیل نقاط حساسی مانند دریای چین جنوبی، دریای چین شرقی و تنگه تایوان همواره در معرض خطر درگیری قرار دارند.

جایگاه محوری تایوان و رقابت فناورانه

خط قرمز تایوان

مساله تایوان جایگاهی محوری در این رقابت ساختاری دارد. موضع دو طرف در قبال این جزیره حیاتی، تضاد عمیقی را نشان می‌دهد:

جداسازی اقتصادی و خوداتکایی فناورانه

رقابت اقتصادی و فناورانه ستون دیگر این تقابل است. آمریکا بر کاهش وابستگی راهبردی به چین در حوزه‌های کلیدی تمرکز کرده و به‌دنبال ایجاد زنجیره‌های تأمین با اتکا به شرکای قابل اعتماد و اعمال کنترل‌های صادراتی است. حوزه‌های مورد تأکید آمریکا عبارتند از: نیمه‌رساناها، انرژی پاک، باتری‌ها، عناصر نادر، داروسازی و فناوری‌های دیجیتال.

چین در پاسخ، راهبرد خوداتکایی فناورانه و تقویت گردش داخلی را دنبال می‌کند تا وابستگی خود به غرب در فناوری‌های کلیدی را به حداقل برساند.

گسترش رقابت به حوزه‌های غیرسنتی

رقابت ساختاری واشنگتن و پکن به حوزه‌های امنیت غیرسنتی نیز گسترش یافته است. فضای سایبری و فضای ماورای جو (فضا) به عرصه‌های جدیدی برای تقابل تبدیل شده‌اند. آمریکا چین را رقیب اصلی خود در حملات سایبری و رقابت فضایی می‌داند، در حالی که چین نسبت به تلاش برخی کشورها برای حفظ سلطه انحصاری در این فضاها هشدار می‌دهد.

پیش‌بینی سال ۲۰۲۶: تداوم تشدید رقابت

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که سال ۲۰۲۶ سال تداوم و گسترش رقابت آمریکا و چین خواهد بود. فشارها در بخش فناوری تشدید خواهد شد، منطقه هند–آرام همچنان میدان اصلی رقابت باقی می‌ماند و زنجیره‌های تأمین جهانی به روند جداسازی ادامه خواهند داد. در مجموع، «بعید است مسیر روابط دوجانبه شاهد گشایش مثبت چشمگیری باشد، مگر آن‌که شوک‌های ژئوپلیتیکی، دو طرف را به همکاری عمیق‌تر وادار کند.»