تلاش ترکیه برای بازگرداندن سامانه‌های اس-۴۰۰ روسیه؛ گامی برای خرید اف-۳۵ و بهبود روابط با آمریکا

خبرهای غیررسمی حاکی از آن است که ترکیه پس از نزدیک به یک دهه، در صدد بازگرداندن سامانه‌های دفاع هوایی جنجالی اس-۴۰۰ روسیه است؛ اقدامی که می‌تواند تنش‌های عمیق آنکارا با ایالات متحده و پیمان ناتو را کاهش داده و راه را برای خرید جنگنده‌های پیشرفته F-35 آمریکا هموار سازد.

منابع آگاه گزارش داده‌اند که این تصمیم ترکیه می‌تواند به قرارداد دفاعی مناقشه‌برانگیزی که روابط این کشور با ایالات متحده و سایر اعضای ناتو را متشنج کرده بود، پایان دهد. این اقدام به‌طور بالقوه به آنکارا اجازه می‌دهد تا جنگنده‌های رادارگریز اف-۳۵ ساخت آمریکا را خریداری کند.

تلاش برای بازگشت به آغوش ناتو و F-35

بر اساس گزارش‌ها، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، این موضوع را در دیدار اخیر خود با ولادیمیر پوتین، همتای روسی‌اش، در ترکمنستان مطرح کرده است. با این حال، دفتر ریاست‌جمهوری ترکیه و وزارت دفاع این کشور از اظهار نظر در این باره خودداری کرده‌اند و کرملین نیز ارائه چنین درخواستی در جریان دیدار بین دو رهبر را تکذیب کرده است.

این تلاش اردوغان پس از تشدید فشارهای واشنگتن برای کنار گذاشتن فناوری پیشرفته روسی صورت می‌گیرد. موضوع مالکیت این موشک‌ها توسط ترکیه و تمایل آن برای پیوستن مجدد به برنامه اف-۳۵، پیش‌تر در دیدار اردوغان با رئیس‌جمهور آمریکا در کاخ سفید در ماه سپتامبر مطرح شده بود. در همین راستا، یک متحد نزدیک رئیس‌جمهور آمریکا و سفیر این کشور در ترکیه، اخیراً پیش‌بینی کرده بود که آنکارا به کنار گذاشتن سامانه‌های اس-۴۰۰ نزدیک‌تر شده و این موضوع می‌تواند در چهار تا شش ماه آینده حل شود.

کنار گذاشتن تجهیزات نظامی روسیه می‌تواند روابط با ایالات متحده را به‌طور قابل‌توجهی بهبود بخشد و راه را برای:

• لغو تحریم‌های آمریکا علیه صنعت دفاعی ترکیه
• دسترسی مجدد به جنگنده‌های اف-۳۵

یک دیپلمات ارشد ترکیه اخیراً ابراز امیدواری کرده بود که «تحریم‌ها سال آینده لغو شوند».

جزئیات درخواست ترکیه از روسیه

ترکیه انتظار دارد با استفاده از نقش خود به‌عنوان میانجی میان روسیه و اوکراین، مسکو را به پذیرش این درخواست ترغیب کند. منابع آگاه همچنین فاش کردند که آنکارا به دنبال بازپرداخت میلیاردها دلاری است که برای خرید این سامانه دفاع هوایی هزینه کرده است.

این بازپرداخت ممکن است از طریق کسر از هزینه واردات نفت و گاز طبیعی از روسیه صورت گیرد، اگرچه این موضوع نیازمند مذاکره است. با این حال، به گفته این منابع، هزینه موشک‌ها و رادارهای اس-۴۰۰ در مقایسه با سرمایه دیپلماتیکی که ترکیه می‌تواند در صورت کنار گذاشتن این سامانه با متحدان ناتو به دست آورد، «ناچیز» است.

سابقه تنش‌ها و خرید اس-۴۰۰

ترکیه سامانه اس-۴۰۰ را در دوره‌ای خریداری کرد که جدایی‌اش از متحدان ناتو آغاز شده بود. این روند در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما آغاز و در پی کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶ علیه اردوغان تشدید شد.

در آن زمان، ترکیه به دنبال خرید موشک‌های پاتریوت ساخت آمریکا نیز بود، اما ادعا کرد که واشنگتن متعهد به نهایی کردن توافق نشد. این سرخوردگی بعداً به بخشی از توجیه ترکیه برای روی آوردن به روسیه و خرید سامانه اس-۴۰۰ تبدیل شد.

ناتو معتقد است اگر ترکیه از اس-۴۰۰ در کنار جت‌های غربی استفاده کند، روسیه می‌تواند اطلاعات مهمی به دست آورد. در حال حاضر، آنکارا این سامانه را اداره نمی‌کند. ترکیه، میزبان بزرگترین ارتش این ائتلاف نظامی پس از ایالات متحده است و اغلب به نزدیکی بیش از حد به مسکو متهم شده است. اردوغان این موضوع را رد کرده اما تأکید دارد که کشورش به یک سیاست خارجی متعادل نیاز دارد.