تمرکز ۸۰٪ صنایع آلاینده در یک محور؛ یزد با ۴۳۲ مرگ منتسب به آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کند

بحران آلودگی هوا در یزد؛ آمار و عوامل

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان یزد، با تشریح وضعیت آلایندگی، شرایط اقلیمی را عاملی مهم در وخامت اوضاع دانست و گفت: در سال‌هایی که بارندگی و رطوبت کاهش می‌یابد، تعداد روزهای ناسالم به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد و ترکیب آلودگی‌های صنعتی، ترافیکی و تخریب سرزمین، وضعیت را بحرانی‌تر می‌کند.

افزایش روزهای ناسالم در شهرستان‌ها

تا تاریخ ۱۶ آذر سال جاری، وضعیت آلودگی در شهرستان‌های استان به شرح زیر گزارش شده است:

• اردکان: ۴۶ روز ناسالم
• میبد: ۳۴ روز ناسالم
• یزد و اشکذر: ۲۶ روز ناسالم

این ارقام نسبت به سال گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته و وضعیت امسال تقریباً مشابه سال ۱۴۰۲ است.

سهم ۵۸ درصدی صنایع و معادن در آلودگی محور مهریز - عقدا

بر اساس نتایج یک مطالعه، سهم منابع مختلف آلاینده در محور مهریز - عقدا مشخص شده است:

• صنایع، معادن و منابع ثابت: حدود ۵۸ درصد
• حمل‌ونقل و ترافیک: حدود ۳۳ درصد
• کانون‌های فرسایشی و ریزگردها: نزدیک به ۱۰ درصد

مدیرکل محیط‌زیست تأکید کرد که بیش از ۸۰ درصد صنایع آلاینده استان در محدوده مهریز تا عقدا مستقر شده‌اند و بارگذاری این حجم از صنعت، بسیار فراتر از توان برد اکولوژیک استان است.

فهرست صنایع سنگین مستقر در محور مهریز - عقدا

آمار واحدهای صنعتی مستقر در این محور حیاتی شامل موارد زیر است:

علاوه بر این، ۲۵ شهرک و ناحیه صنعتی نیز در این محدوده عموماً به مرحله اشباع رسیده‌اند.

نظارت‌های سخت‌گیرانه و جریمه‌های سنگین

در یک سال اخیر، اقدامات نظارتی گسترده‌ای صورت گرفته است:

• ۱۹۱۱ مورد سنجش (دودکش‌ها، فاضلاب‌ها و آزمایش‌ها)
• ۱۴۱۵ بازدید سرزده شبانه‌روزی
• ۲۰۱۱ اخطار صادر شده
• ۳۵۷ واحد صنعتی در تابستان امسال در فهرست صنایع آلاینده قرار گرفتند.

مدیرکل محیط‌زیست یزد با اشاره به سخت‌گیری‌های اخیر، اعلام کرد که جریمه صنایع آلاینده سنگین است و جریمه برخی واحدهای بزرگ به بیش از ۱۵۰ میلیارد تومان می‌رسد. همچنین، با تصویب ۱۱ مصوبه محیط‌زیستی در شورای برنامه‌ریزی استان، ۱۲ کارشناس شبانه برای پایش مداوم صنایع در محور یزد - عقدا به‌کارگیری شده‌اند.

اشتباهات متراکم شده در دو دهه گذشته در زمینه استقرار صنایع در این محور، امروز به شکل بحران خود را نشان می‌دهد و جبران آن زمان‌بر خواهد بود. بازگرداندن شرایط به حالت مطلوب نیازمند زمان، برنامه‌ریزی و همکاری جمعی است.

تغییر راهبرد در صدور مجوزهای صنعتی

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان یزد، ضمن تأیید سهم ۵۸ درصدی صنایع، معادن و نیروگاه‌ها در آلودگی هوا (که حدود ۱۰ درصد آن مربوط به نیروگاه‌هاست)، از تغییر جدی در سیاست‌های صدور مجوز خبر داد.

وی تأکید کرد: از سال ۱۴۰۰ به بعد، هیچ مجوز جدیدی برای صنایع انرژی‌بر و آلاینده در محورهای حساس صادر نشده است. همچنین فرایند استعلام‌ها اصلاح شده و استعلام دستی محیط‌زیست از چرخه خارج شده تا خطاهای گذشته تکرار نشود.

هدایت به سمت صنایع پایدار

راهبرد کلان استان، حرکت به سمت صنایع پایدار و کم‌مصرف بوده است. در همین راستا:

• سهم صنایع معدنی در طی یک سال از ۲۶ درصد به ۲۰ درصد کاهش یافته است.
• ظرفیت‌های صنعتی به حوزه‌هایی مانند نساجی، پوشاک، تولید پلیمر و صنایع پاک هدایت شده‌اند.
• تعداد مجوزهای آلاینده در محورهای پرخطر به کمتر از ۱۰۰ مورد رسیده که اغلب مربوط به پیش از سال ۱۴۰۰ هستند.

مدیرکل صمت استان همچنین از ایجاد واحدی با عنوان "واحد حفظ محیط‌زیست" در سازمان صمت خبر داد که وظیفه انتقال تجربیات موفق واحدهای نمونه را به سایرین برعهده دارد. وی ابراز امیدواری کرد که اثرات مثبت این راهبردها طی کمتر از پنج سال در کاهش آلودگی و توسعه صنایع پاک ملموس باشد.

پیامدهای آلودگی هوا بر سلامت شهروندان

مدیر سلامت محیط و کار دانشگاه علوم پزشکی یزد، بر رصد روزانه وضعیت آلاینده‌ها و آثار آن بر سلامت مردم تأکید کرد. وی آلودگی هوا را پدیده‌ای با هزینه‌های پیدا و پنهان دانست که علاوه بر سلامت انسان، بر خاک، آب و اکوسیستم نیز تأثیر می‌گذارد.

۴۳۲ مرگ منتسب به آلودگی هوا در یزد

آلاینده غالب در استان یزد، ذرات معلق PM2.5 است. بر اساس آخرین برآوردها، در شهر یزد طی سال ۱۴۰۳ حدود ۴۳۲ مرگ منتسب به آلودگی هوا ثبت شده که معادل ۱۰/۷ درصد از کل مرگ‌های ناشی از علل طبیعی است.

توزیع این مرگ‌ها بر اساس علل به شرح زیر است:

1. بیماری‌های قلبی: ۲۳ درصد
2. سرطان ریه: ۲۲ درصد
3. بیماری‌های انسدادی مزمن ریه: ۱۷ درصد
4. سکته مغزی: ۱۵ درصد
5. عفونت‌های حاد تنفسی: ۱۳ درصد

مدیر دانشگاه علوم پزشکی یزد همچنین اشاره کرد که آلودگی هوا زمینه تشدید بیماری‌های عفونی مانند آنفلوانزا را فراهم کرده و شدت علائم تنفسی در روزهای آلوده افزایش می‌یابد.

کمیته اضطرار آلودگی هوا

در شرایط اضطرار، کمیته آلودگی هوا بر اساس داده‌های هواشناسی و سنجش کیفیت هوا تشکیل می‌شود. تمرکز اصلی تصمیمات این کمیته، بر کاهش مواجهه گروه‌های حساس (سالمندان، بیماران، کودکان و زنان باردار) با آلاینده‌ها است، زیرا راهکار کوتاه‌مدت تنها کاهش تماس مردم با آلودگی است.

راهکار بلندمدت: انتقال صنایع آلاینده

با وجود تلاش‌ها و هماهنگی گسترده دستگاه‌های اجرایی، نتایج حاصل هنوز تأثیر ملموسی بر کاهش پایدار آلودگی هوا نداشته است. این امر نشان‌دهنده عمق بحران ناشی از تصمیمات نادرست گذشته و محدودیت‌های اقلیمی است.

راه‌حل مؤثر و بلندمدت برای غلبه بر این معضل، فراتر از نظارت بر صنایع موجود و هدایت سرمایه‌گذاری‌های جدید به مناطق دیگر، نیازمند برنامه‌ریزی جدی برای انتقال تدریجی صنایع آلاینده از پهنه حساس مهریز تا عقدا و جایگزینی آن‌ها با صنایع پاک، های‌تک و دانش‌بنیان است.

باید توجه داشت که در بسیاری از صنایع سنگین مانند فولاد، تنها بخش‌های آلاینده و با ارزش افزوده پایین در استان مستقر شده‌اند. حل این بحران نیازمند عزم ملی، حمایت‌های مالی و فنی و همکاری همه‌جانبه برای تضمین هم‌زمان توسعه اقتصادی، اشتغال و پایداری محیط‌زیست استان یزد است.