میراث ۱۲۰ ساله «رایت فلایر»: از پرواز ۱۲ ثانیه‌ای برادران رایت تا آسمان مریخ

نخستین پرواز تاریخی: ۱۲ ثانیه برای تغییر جهان

برادران رایت، با ترکیب تجربه مکانیکی کسب‌وکار خود و یک نوآوری بنیادین، یعنی اختراع سیستم کنترل سه‌محوره، توانستند هواپیما را هدایت کرده و تعادل آن را حفظ کنند. این نوآوری راه را برای پروازهای موفق هموار کرد.

پس از چندین تلاش ناموفق، سرانجام در ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳، در تپه‌های «کیل دوِل هیلز» در نزدیکی کیتی‌هاکِ کارولینای شمالی، اورویل رایت نخستین پرواز موتوردار را با وسیله‌ای به نام «رایت فلایر» انجام داد.

• مدت پرواز: تنها ۱۲ ثانیه
• مسافت طی‌شده: ۱۲۰ فوت
• بیشینه سرعت: ۶٫۸ مایل در ساعت

در همان روز، برادران رایت سه پرواز دیگر نیز انجام دادند که طولانی‌ترین آن‌ها، ۵۹ ثانیه به طول انجامید و مسافتی برابر با ۸۵۲ فوت را طی کرد. بیشترین ارتفاعی که در این پروازها ثبت شد، حدود ۱۰ فوت بود.

میراث «رایت فلایر»: از اوهایو تا اسمیتسونین

«رایت فلایر» پس از چهارمین پرواز در اثر وزش بادهای شدید آسیب دید و دیگر هرگز پرواز نکرد. با این حال، اورویل بقایای آن را مرمت کرد. این هواپیما مدتی تا سال ۱۹۴۸ در موزه علوم لندن به نمایش درآمد و از آن سال به مالکیت مؤسسه اسمیتسونین درآمد.

امروزه بازدیدکنندگان می‌توانند «رایت فلایر» را در بخش «برادران رایت و اختراع عصر هوانوردی» در موزه ملی هوا و فضای اسمیتسونین در واشینگتن دی‌سی مشاهده کنند.

برادران رایت به پیشرفت در ساخت هواپیما ادامه دادند و تا سال ۱۹۰۵، با «فلایر ۳» پروازی ۲۴ مایلی را انجام دادند. هم‌زمان با گسترش هوانوردی، جنگ جهانی اول (۱۹۱۸-۱۹۱۴) شاهد نخستین کاربرد هواپیما در جنگ بود و نخستین پرواز برنامه‌ریزی‌شده تجاری برای جابه‌جایی مسافر در ژانویه ۱۹۱۴ انجام شد.

تولد ناسا و پیوند هوانوردی با فضا

در کمتر از دوازده سال پس از نخستین پرواز موتوردار، دولت ایالات متحده «کمیته ملی مشورتی هوانوردی» (NACA) را برای پیشبرد دانش و فناوری هوانوردی تشکیل داد. پژوهش‌های این نهاد، ازجمله در آزمایشگاه‌های لنگلی و ایمز، به دستاوردهایی مانند تحقق پرواز مافوق‌صوت انجامید.

در سال ۱۹۵۸، در واکنش به پیشرفت‌های فضایی شوروی، دولت آمریکا «سازمان ملی هوانوردی و فضانوردی» (ناسا) را تأسیس کرد. هسته اصلی این سازمان تازه‌تأسیس را تأسیسات و کارکنان NACA تشکیل می‌دادند.

سفر قطعات تاریخی به ماه و فراتر

تنها ۶۵ سال پس از پرواز پیشگامانه برادران رایت، فضانوردان آپولو ۱۱ نخستین ردپاهای بشر را بر سطح ماه بر جای گذاشتند. برای گرامی‌داشت این دستاورد تاریخی، فضانوردان آپولو ۱۴ ماه‌نشین خود را «کیتی‌هاک» نام‌گذاری کردند.

بخش‌هایی از «رایت فلایر» – که گاه «کیتی‌هاک» نیز نامیده می‌شود – به فضا پرواز کرده‌اند:

• سفر به ماه: در سال ۱۹۶۹، نیل آ. آرمسترانگ، فضانورد مأموریت آپولو ۱۱، تکه‌ای چوب از ملخ چپ و قطعه‌ای پارچه موسلین (۸ در ۱۳ اینچ) از بال بالایی «رایت فلایر» را با خود به ماه برد. این یادگارها در ماه‌نشین «ایگل» نگهداری می‌شدند.
• شاتل چلنجر: در سال ۱۹۸۶، فضانورد مایکل جی. اسمیت قطعاتی از «رایت فلایر» را در مأموریت STS‑۵۱L شاتل فضایی «چلنجر» به فضا برد که پس از سانحه از بقایای شاتل بازیابی شدند.
• ایستگاه فضایی بین‌المللی: در سال ۲۰۰۰، ویلیام اس. مک‌آرتور تکه‌ای از پارچه بال هواپیما را به ایستگاه فضایی بین‌المللی منتقل کرد تا صدمین سالگرد نخستین پرواز موتوردار را گرامی بدارد.

فراتر از زمین و ماه: پرواز بر فراز مریخ

حتی قطعه‌ای از «رایت فلایر» فراتر از سامانه زمین–ماه نیز سفر کرده است. زمانی که مریخ‌نورد «پرسِوِرِنس» (Perseverance) در فوریه ۲۰۲۱ در دهانه «جِزِرو» مریخ فرود آمد، بالگرد خودگردانِ چهار پوندی به نام «اینجنویتی» (Ingenuity) را حمل می‌کرد.

مهندسان، تکه‌ای کوچک از پارچه بال «رایت فلایر» به اندازه یک تمبر پستی را به کابل زیر صفحه خورشیدی این بالگرد متصل کرده بودند.

نخستین پرواز در سیاره‌ای دیگر

در ۱۹ آوریل ۲۰۲۱، اینجنویتی تا ارتفاع ۱۰ فوتی از سطح مریخ برخاست و نخستین پرواز موتوردارِ یک هواگرد در جهانی غیر از زمین رقم خورد. نخستین پرواز اینجنویتی ۳۹ ثانیه به طول انجامید و در محدوده‌ای صورت گرفت که ناسا آن را «میدان برادران رایت» نام‌گذاری کرد.

سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی (ICAO) برای این میدان کد فرودگاهی JZRO و برای نوع بالگرد، شناسه IGY و علامت فراخوان INGENUITY را تعیین کرد.

آمار عملکرد «اینجنویتی» (تا ۲ دسامبر ۲۰۲۳):

مأموریت پیشگامانه اینجنویتی همچنان ادامه دارد و راه را برای کاوشگران هوایی آینده مریخ هموار می‌کند.