شاه‌انگبین؛ محصول استراتژیک خراسان شمالی برای جهش درآمد و صادرات

جایگاه ملی تولید عسل و ژل رویال

ایران در سطح ملی، با تولید سالانه حدود ۱۲۷ هزار تن عسل، رتبه سوم جهان را به خود اختصاص داده است. در کنار این میزان تولید عسل، نزدیک به ۱۰ تن ژل رویال نیز سالانه در کشور تولید می‌شود.

با وجود سهم کمی کشور در تولید جهانی ژل رویال، کارشناسان حوزه زنبورعسل معتقدند کیفیت بالای این محصول ایرانی از نظر ترکیبات زیستی و خواص درمانی، در سطح مطلوبی قرار دارد و توسعه فرآوری آن می‌تواند ارزش افزوده را چندین برابر کند. در حال حاضر، فرآورده‌هایی نظیر قرص، کپسول و محصولات آرایشی و بهداشتی مبتنی بر ژل رویال در کشور تولید می‌شود که توسعه این زنجیره نیازمند دانش فنی و نیروی متخصص است.

خراسان شمالی؛ زیست‌بوم مناسب شاه‌انگبین

استان خراسان شمالی با برخورداری از حدود یک میلیون هکتار مرتع و ۴۰۰ هزار هکتار جنگل، یکی از استان‌های مستعد کشور در پرورش زنبور عسل به شمار می‌رود. تنوع اقلیمی در گستره‌ای نزدیک به ۲ میلیون هکتار و وجود رشته‌کوه‌های آلاداغ، سالوک و شاه‌جهان، بستر مناسبی برای تولید عسل و فرآورده‌های جانبی آن فراهم کرده است.

آمار تولید و ظرفیت‌های اقتصادی

مدیرکل جهاد کشاورزی خراسان شمالی آمار مهمی از این صنعت در استان ارائه داد:

• تولید سالانه عسل طبیعی در استان: حدود سه هزار تن
• تعداد زنبورداران فعال: حدود ۲ هزار نفر
• تعداد کندوهای زنبور عسل: ۱۴۲ هزار کندو
• میزان برداشت سالانه ژل رویال: حدود ۲۱۸ کیلوگرم

وی تأکید کرد که ژل رویال، محصولی کم‌حجم اما با ارزش اقتصادی بالا است که می‌تواند نقش موثری در افزایش درآمد زنبورداران داشته باشد. همچنین، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان اظهار داشت که صنعت زنبورعسل نباید تنها به تولید عسل محدود شود و با بهره‌گیری از فناوری و آموزش می‌توان ارزش اقتصادی ژل رویال را به‌طور چشمگیری افزایش داد.

بر اساس اعلام مسئولان، میزان درآمد زنبورداران خراسان شمالی در سال ۱۴۰۲، چهار هزار میلیارد ریال بود که اکنون این رقم به ۶ هزار میلیارد ریال افزایش یافته است.

با وجود خشکسالی شدید سال‌های اخیر و فشاری که بر زنبورداران وارد کرده، استمرار تولید عسل و ژل رویال در استان نشان‌دهنده ظرفیت و تاب‌آوری بالای این بخش است.

چالش‌ها: خام‌فروشی و حلقه‌های مفقوده

در کنار چالش‌های اقلیمی، موانع مهمی بر سر راه توسعه محصولات زنبورعسل در خراسان شمالی وجود دارد که سبب شده بخش قابل توجهی از تولیدات بدون هویت تجاری مشخص وارد بازار شود:

• ضعف در بسته‌بندی مناسب
• نبود برندسازی و هویت تجاری
• کامل نبودن زنجیره ارزش محصولات

خام‌فروشی محصولات یکی از دغدغه‌های اصلی زنبورداران استان است؛ سالانه تا ۳۰۰ کیلوگرم ژل رویال در خراسان شمالی تولید می‌شود که بخش زیادی از آن هنوز فرآوری نشده است.

استاندار خراسان شمالی با اشاره به توان رقابتی عسل و ژل رویال استان از نظر کیفیت، بر ضرورت برندسازی و هویت تجاری مشخص برای حضور موثر در بازارهای ملی و بین‌المللی تأکید کرد. وی افزود: تولیدات عمدتاً خرد زنبورداران باید مشتری‌مدار، استاندارد و دارای بسته‌بندی مناسب باشند تا بتوانند در بازار رقابتی امروز جایگاه پیدا کنند.

تکمیل زنجیره ارزش با نگاه دانش‌بنیان

استاندار خراسان شمالی ژل رویال را محصولی با ارزش اقتصادی بالا دانست که نیازمند فرآیند دقیق کیفیت‌سازی و نگاه دانش‌بنیان است. به گفته وی، حضور در بازارهای بین‌المللی تنها با برنامه‌ریزی علمی و هدفمند محقق می‌شود.

تکمیل زنجیره ارزش محصولات زنبورعسل، می‌تواند ژل رویال را از یک فرآورده جانبی به کالایی استراتژیک در اقتصاد استان تبدیل کند؛ محصولی سبک از نظر وزن، اما سنگین از نظر نقش‌آفرینی در توسعه صادرات، افزایش درآمد زنبورداران و رونق اقتصاد روستایی خراسان شمالی.

زنبورداران استان به عنوان تولیدکنندگان بخش کشاورزی نیاز دارند تا با تنوع‌بخشی به فعالیت، منابع درآمدی خود را توسعه دهند و ژل رویال فرصتی طلایی است که اگر به درستی مدیریت شود، زمینه‌ساز جهش در رونق این صنعت خواهد شد.

خلاصه آمار زنبورداری استان

خراسان شمالی رتبه ۱۲ استان‌های کشور در زمینه تولید عسل را به خود اختصاص داده است و بیشترین تراکم فعالیت زنبورداران در شهرستان اسفراین قرار دارد.