هشدار رئیس دانشگاه تهران درباره بحران آب: سرانه زیر ۱۰۰۰ مترمکعب و فرونشست ۳۰ سانتیمتری

سقوط شاخص سرانه آب و بحران مطلق

دکتر امید با استناد به شاخص «فالکن مارک»، وضعیت آب کشور را بسیار وخیم توصیف کرد. در حالی که زمانی سرانه آب کشور بیش از ۴۵۰۰ مترمکعب بود، امروز این رقم به زیر ۱۰۰۰ مترمکعب سقوط کرده که نشان‌دهنده کمبود شدید آب است. این وضعیت در فلات مرکزی ایران حادتر است، به طوری که شاخص سرانه به ۶۰۰ مترمکعب نزدیک می‌شود؛ وضعیتی که مرز بحران مطلق را تهدید می‌کند.

اضافه برداشت ۲۰۰ میلیارد مترمکعبی و پیامدهای فاجعه‌بار

رئیس دانشگاه تهران هشدار داد که در ۵۰ سال گذشته، حدود ۲۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدناپذیر مصرف شده است. این برداشت‌های بی‌رویه پیامدهای زیست‌محیطی و زیرساختی جبران‌ناپذیری به دنبال داشته است:

• تقریباً تمام تالاب‌ها و دریاچه‌های کشور از دست رفته‌اند.
• به دلیل برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، فرونشست زمین در برخی نقاط ایران به ۳۰ سانتیمتر رسیده است.
• عمق چاه‌های عمیق به طور چشمگیری افزایش یافته است؛ به عنوان مثال، چاه عمیق دانشکده کشاورزی که زمانی ۳۰ متر عمق داشت، اکنون به ۳۲۰ متر رسیده است.

وی همچنین با اشاره به نظر متخصصان حوزه آبخیزداری، تاکید کرد که حتی با توقف کامل برداشت آب در مناطق بحرانی، ۲۰۰ سال زمان لازم است تا سفره‌های آب زیرزمینی احیا شوند.

رد راه‌حل‌های موقتی و ضرورت بازگشت به مبانی

دکتر امید با بیان اینکه مشکل کمبود آب برخلاف بحران‌هایی مانند کمبود برق، راه حل «تولید بیشتر» ندارد، راه‌حل‌های موقتی و شبه‌علمی مانند استخراج آب‌های عمقی و یا انتقال آب دریا را رد کرد. او تصریح کرد که ما در این سال‌ها بیش از ۵۰ درصد مازاد از منابع آبی برداشت کرده‌ایم.

شیرین‌سازی آب دریا، حتی در بهترین شرایط تنها می‌تواند نیم تا یک درصد نیاز کشور را تأمین کند و هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی سنگینی دارد.

وی تاکید کرد: «نباید از منابع آب تجدیدپذیر بیش از ۴۰ درصد برداشت می‌شد، اما حالا که بحران داریم و برگشتن به حالت منطقی زمانبر است، ۶۰ درصد برداشت پذیرفتنی است، یعنی ۴۰ درصد باید سفره‌های آب را تغذیه کند.»

الزامات فوری: کاهش ۴۰ درصدی برداشت و تغییر الگوی کشت

بر اساس گزارش دانشگاه تهران، برای جلوگیری از فرونشست شدید و تخریب زیرساخت‌ها در سه سال باقی‌مانده از برنامه هفتم توسعه، باید برداشت از منابع آب تجدیدپذیر به ۴۰ درصد محدود شود. این امر نیازمند یک تجدید نظر اساسی در الگوی مصرف است:

• تغییر الگوی کشت: حذف اراضی با کیفیت پایین و اصلاح مصرف در مصارف شهری و صنعتی.
• اصلاح الگوی کشاورزی: رشد سطح زیر کشت در ۳۰-۴۰ سال گذشته مربوط به محصولات پرآب‌بر مانند صیفی‌جات و سبزیجات بوده و نه محصولات استراتژیک.

برای مثال، اگر تنها ۴۰ هزار هکتار از ۱۲۰ هزار هکتار زیر کشت نیشکر در خوزستان به کشت چغندرقند بازگردانده شود، حداقل یک میلیارد مترمکعب آب صرفه‌جویی می‌شود که می‌تواند مشکل آب شهرهای جنوبی را حل کند.

کنترل جمعیت تهران، اولویت به جای انتقال آب

دکتر امید تاکید کرد که انتقال آب در حد وسیع، راه حل مساله نیست و امنیت آبی کشور را در معرض خطر قرار داده است. او به انتقال ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب از طالقان به تهران اشاره کرد و گفت که این اقدام به دشت قزوین و سپیدرود آسیب زده است و این آب سهم طبیعت آن منطقه بود.

وی تصریح کرد: «حل مشکل آب تهران، انتقال آب نیست، بلکه باید بارگذاری جمعیت در این شهر کنترل شود؛ شهری که سقف جمعیتی آن ۷ میلیون بود و اکنون به دو برابر و بیشتر رسیده است. اگر بخواهد هر سال یک میلیون جمعیت هم به آن اضافه شود منابع آب این شهر جوابگو نخواهند بود.»

هشدار نهایی: امنیت کشور در خطر است

رئیس دانشگاه تهران در پایان سخنان خود، بر لزوم تجدید نظر جدی در مصرف آب در ابعاد صنعتی، شهری و کشاورزی تاکید کرد. او هشدار داد که امنیت کشور به خاطر از بین رفتن امنیت آب در معرض خطر جدی است و اگر اقدام فوری صورت نگیرد، خیلی زود برای جبران خیلی دیر خواهد شد.

اگر تمام موارد تجدید نظر در مصرف صنعتی، شهری و کشاورزی و مهربانی با طبیعت را رعایت کنیم، شاید بتوانیم بحران را نه از بین ببریم، بلکه کند کنیم.